Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 4.2-2.2

Vācaspatya 4.2-2.2

Language
Sanskrit

4.2-2.2

kurvvantaṃ dṛṣṭvā sambhavatiti ca tajjanyaṃ pravṛttyanukūlaṃ kāryyatājñānameva kalpayati stambho tena kāryya tājñānasya
hetutvāvadhāraṇāt nānyataḥ pravṛtteḥ kāryyatājñānāvaśyakatvāt,
gaṇe'yaṃ śabdasya kāryyajñānadvārā pravṛttihetutvam | svapravṛttau bālena śabdāhitaviśeṣasya kāryyatājñānasya hetutvenāvadhāraṇāt | jñāne ca pratyakṣādinānopāyavatyavadarthaśaktikalpanamayuktaṃ hetubhāvāt upasthitantare gauravāt
atha kāryānvitajñānopasthitāvāpyanvitajñānamapyupasthitamiti lāghavāt kāryāśamapahāyānvite śaktirgṛhītāmiti
cet na jñāne hi padānāṃ śaktiḥ śakyatvāt, nārthe
anyacca kāryānvite jñānamanyadanvitajñānaṃ viṣayabhedena jñānabhedāt | taduktamabhāvavāde, "anyadbhūtalajñānaṃ anyacca
ghaṭaśūnyabhūtalajñānamiti" anvitajñānamupasthāpya tatra śaktigraha iti gauravameva laghūni śakye sambhāvyanyalabhyaṃ guru
na, yugapadupasthitau tathātvāt | na ca tasyāpyanupasthitiḥ
puruṣaviśeṣadoṣāt sarvvairevādvyapravṛttau tathānavagamāt
tathāpi na kāryānvite śaktiḥ kāryārthāvacchinnādīnāṃ
vyabhicārāditi cet na sarvvapadānāṃ kāryyārthāvacchijanakatvāt tacca kāryānvitasvārthapratipādakatayetarānvita
svārthakāryyapratipādakatayā veti | evaṃ kāryānvitavyutpattau
satyāmanākāṅkṣādau vyabhicārādākāṅkṣāderupādhitvam
tayorvyāparboyyaprathamabhāvikāyānvitavyutpattyanurodhena vidhyaśrutāvapi kāryādhyāhāraḥ | kvacinmatathā kacidaṃsaṃsargograha
iti siddhārthānvayapratītidarśanāduttarakālamanvitamātre

Linked texts (3)