Vacaspatya 4.2-2.3

4.2-2.3

śaktireva kalpyatāṃ prāktanakāryānvitajñānaṃ bādhyatāmityapyataeva nirastaṃ pūrvvakalpanātaḥ kalpanāntaraprasaṅgācca
uttarakālabhāvisiddhārthaprayogasya lakṣaṇādibhirapyupapatterananyathāsiddhatvābhāvena prāthamikabhāvābādhakatvāt upajīvyavyāghātācca | atha siddhārthe'pi vyutpattiḥ sambhavati
tathāhi upalabdhacaitraputrajanmā bālastadgeheṣu vārttāhāreṇa caitasamīpaṃ gataḥ cenna ! putraste jāta, iti vārttāhāravākyaṃ śṛṇvan caitrasya mukhaprasādaṃ paśyan śroturharṣamanuminoti | harṣāntu tatkāraṇaṃ putrajanmajñānaṃ kalpayati
upasthitatvāt upapādakatvāt anyopasthitau gauravācca
tatra vākyasya kāraṇatāṃ kalpayati lāghavāditi cet na
harṣahetūnāṃ bahūnāṃ sambhavāt harṣeṇa liṅgena putrajanmajñānasya bālenānumātumaśakyatvāt priyāntarajñānasya pariśeṣayitumaśakyatvāt | atha putrajanmajñānāvyabhicāri vṛddhi
śrāddhādikriyāviśeṣadarśanāt putrajanmajñānānumānamiti
cet tarhi putraste jāta iti vākyaṃ tattatkāryyakarttavyatā
parameveti kāryānvitajñānajanakatvameva tasya prathamatau
gṛhṇāte taduttarakālaṃ putrajanmajñānānumānamiti na vyutpattiḥ
kāryaṃ jahāti | yatāpīha sahakāratarau pikorītauti prasiddhārthakapadasāmānādhikaraṇyādibhirvyutpattitadeta ' pūrvvapakṣatvenoklā maṇikatā nirākṛtaṃ yathā"alocyate ghaṭamānayeti vākyaśravaṇānantaraṃ prayojyasya ghaṭānayanagocarapravṛttyā ghaṭānayanakāryyatājñānamanumitaṃ bālena,