Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 4.2-2.5

Vācaspatya 4.2-2.5

Language
Sanskrit

4.2-2.5

sāmānyayorapi tathātvamādhārayatīti cet tarhi viśeṣayoḥ
kāryakāraṇabhāvāvagamaḥ prāthamika iti tanmūlakaḥ prathamaṃ
kāryānvayaviśeṣapratītigraha eva syāt niṣprayojanakatvenānantarānumitau mānābhāvāt| yaccoktaṃ pravṛttikāraṇatayopasthitaṃ kāryānvitajñānamapahāyānvitajñānaṃ kalpayitvā
tatra śaktikalpanamayuktam ubhayathā gauravāditi tanna kāryānvitajñāne'nvitāṃśatasya sattvāt tadbhāṣakatvācca tasya
atastatraiva śaktigraho na kāryatvāṃśe'pi | ataeva ghaṭavadbhūtalajñāne bhūtalajñānatvamapīti tadbhinnaṃ tajjñānamabhāva
vyavahārakāraṇaṃ tvayā svīkṛtam | astvevaṃ kintu tadupasthitāvanvitajñānatvaṃ na viṣaya iti tasyopasthityantaraṃ kalpya
miti cet na kāryānvitajñāne'nvitajñānatvaṃ viśeṣyamiti
tadupasthitau tasyāpi viṣayatvāt viśiṣṭajñānasāmagyrīto
viśeṣyabhānāvaśyambhāvāt | anyathāvyañjātijñānamanyacca
jātiviśiṣṭajñānamiti vyaktijñānamapahāya jātijñānaṃ
kvāpi nopasthitamiti na tatra jātireva padārthaḥ syāt
jāteḥ kevalavopasthitau ca na vyaktibhānasaṃvidunneyatvam
atha jātiviśiṣṭajñānopasthitervyaktijñānaviṣayatve 'pi gaura
vāt vyakterananyalabhyatvācca jātiviśiṣṭajñānatvaṃ na śaktyatāvacchedakaṃ kintu jātijñānatvaṃ lāghavāditi cet tarhi
tulyam | na ca yugapadrupasthitau lāghavāvatāraḥ | nacātra yugapadupasthitiriti vācyam viśiṣṭajñānasya viśeṣyaviṣayakatvaniyamāt | kiñca mamedaṃ kāryyamiti jñānaṃ sākṣādupapādakaṃ
pravṛttyā svakāraṇatvaṃ mānumitamatastatra śaktiṃ gṛhṇīyāt
sākṣādupapādakaviṣayatvāt kalpanāyāḥ, mamedaṃ kāryyamiti
jñāne tasya sākṣādupapādakatvāt | athedaṃ kāryyamiti

Linked texts (3)