Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 4.2-2.4

Vācaspatya 4.2-2.4

Language
Sanskrit

4.2-2.4

natu kāryānvitajñānaṃ pravṛttiviśeṣe tasyā'hetutvāt viṣayādipadaśaktigrahe tasyānupayogāñca tattra ca jñānaviśeṣe ghaṭamānayeti vākyaviśeṣasyānākalitapadavibhāgasya hetutvamavadhāryya ghaṭapadadvitīyādhātavidhipratyayānāṃ pratyekāvāpoddhāreṇa ghaṭakarmatvānayanakāryyatājñāneṣu pratyekaṃ kāraṇatvamavagamya śaktiṃ kalpayati | paścātpravṛttisāmānyenānumita
kāryatānvitajñāne vākyamātrasyānanyalabhyatvena kāryāśamapahāyānvitajñānamātre śaktiṃ kalpayati natu prathamaṃ vākyamātrasya kāryānvitajñānamātrahetutvakalpanam
atha ghaṭānayanakriyāyāḥ prathamaṃ kriyātvajñānātpravṛtti
mātrānumānaṃ na tu kāryānvitajñānamanumāya tattra
vākyamātrasya hetutvaṃ kalpayitvā śaktiṃ kalpayati taduttaraṃ viśeṣayoḥ kāryakāraṇabhāva iti cet na
prathamaṃ pravṛttimātrakāryānvitajñānamātrayoranabhānaṃ bālasya
kramaśo bhavatītyatva mānābhāvāt ghaṭādipadaśaktigrahasya tena
vināpi sambhavāt, na va tadanumanasāmayyauṃ tadā nṛtteti
vācyam tadā vyāprādismṛtau mānābhāvāt sāmānyayoḥ
kāryakāraṇabhāvagraho viśeṣayostathātvagrahe heturiti cet
na viśeṣayoranvayavyatirekābhyāmeva tadgṛhṇāt yathā
dhūmavahniviśeṣayoḥ kāryakāraṇabhāvagrahe tansāmānyayorapi
hetuhetumadbhāvo bhāsate anyathā na sahadarśanagamyā vyāptiḥ
syāt tathātvāpi | viśeṣayoḥ kāryakāraṇabhāvatulyavattitvena eva sāmānyayostathābhāva iti cet na pratyakṣeṇa
viśeṣagrahe yogyatvāt sāmānyamapi bhāsate | prakṛte ca
kāryyaviśeṣeṇa kāraṇaviśeṣo'numito na sāmānyamiti na
yugapadrupasthitiḥ | atha viśeṣayoḥ kāryakāraṇabhāvāt

Linked texts (2)