Vacaspatya 42.1.2
Vācaspatya 42.1.2
- Language
- Sanskrit
42.1.2
śoṇitamārttavam | kuṣṭhitaṃ kuṣṭhaṃ sañjātamasyeti tārakāditvāditac | śukrasya svagataṃ kuṣṭhamapatyeva vyajyate
iti tātparyyam | kuṣṭheṣu saṃcaṇyātāntridoṣaliṅgamāha
"kharaṃ śyāvāruṇaṃ rūkṣaṃ bātāt kuṣṭhaṃ savedanam | pittāt
prakupitaṃ dāhorāgastrāvasamanvitaṃ kāsa | kaphāt stodaṃ ghanaṃ
snigdhaṃ ślakṣṇamaṇḍagodayam | dvikiṅga' iṃndrajaṃ kuṣṭha' triliṅgaṃ sānnipātikam" | kharaṃ karkaśam | śyāmāruṇaṃ
śyāvaṃ vā, arueṃ vā | prakupitaṃ pūtikradagdhadravam
kledas ārdratāyuktam ghanaṃ puṣṭam | sādhyālādikamāha
"sādhyaṃ tvagraktamāṃsasthaṃ vātaśleṣmādhikañca yat | medogaṃ
dvandvajaṃ yāpyaṃ varjyaṃ majjāsthisaṃśritam | kṛmisṛṣṭātṛṣṇādāhisaṃyuktaṃ yat tridoṣajam" | vātaśleṣmādhikañca yat
etena sidhmākakuṣṭhagajacarmmavipādikākiṭikāhvanakāni
sādhyāni | majjāgataṃ śukragatamapyasādhyam | sannirvātañce'pi varjya ityanvayaḥ | athādiṣṭamāha "prabhinna
prasutāṅkañca raktanetraṃ hatasvaram | pañcakarmmāguṇātītaṃ
kuṣṭhaṃ kṛntīha kṛttinam" | prabhinnaṃ vidīrṇam | hatasvaraṃ
jarjarasvaram | pañcakarmmaguṇātītam asṛkstrātavamanādipañcakarmmaguṇam | atha tvagduṣṭisāmyāt kuṣṭhabhedatvāñcātthaiva tritramāha "kuṣṭha kasamvavaṃ śvitraṃ kilāsaṃ cāruṇaṃ bhavet
nirdiṣṭamaparitrāvi tridhātudbhavasaṃvrayam" | kuṣṭhaikasambhava'
kuṣṭhena sadṛśaḥ samānaḥ sambhavo nidānaṃ yasya tat | atra
Linked texts (4)
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Nidāna (Mādhava Bhaṭṭa) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Vācaspatya — Vācaspatimiśra, Sanskrit