Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 8.2-2

Vācaspatya 8.2-2

Language
Sanskrit

8.2-2

tadyukte tri0
kālaloha na0 mi0 karmma0 | laghvāyase ratnamā0 lohasyotpattilacaṇaguṇā bhāvapra0 uktā yathā “purā lobhimadaityānāṃ
nihatānāṃ surairyudhi | utpannāni śarīrebhyo lohāni
vividhāni ca | loho'strī śastrakaṃ tīkṣṇaṃ piṇḍaṃ
kālāyasāyasī | gurutā dṛr̤hatotkle daḥ kaṅkala dāhakāritā | asradoṣaḥ sudurgandho doṣāḥ saptāyasastu ye
lohaṃ tikta' saraṃ śītaṃ madhuraṃ tuvaraṃ guru | vayyaṃ yaśasyaṃ
cakṣuṣya' lekhanaṃ vātalaṃ jayet | kaphaṃ pittaṃ gara' śūlaṃ
śothārthaḥ lohapāṇḍu tāḥ | madomehau kṛmīn kuṣṭhaṃ, tatkiṭṭa' tadvadeva hi | pāṇḍuraktakṣāmayanmṛtyudaṃ bhavet hṛdrogamaśūlī kurute 'śmarīñca | nānārujānāñca tathā prakopaṃ
karoti hṛllāsamaśuddhaloham | jīvakāri madakāri
cāyasaṃ dehaśuddhimadasaṃkhya taṃ dhruvam | pāṭayaṃ na tanute
śarīrake dāruṇāṃ hṛdi rujāñca yacchati | kuṣmāṇḍa'
tilatailañca māṣāṃ rājikāṃ tathā | madyamamlarasañcāpi
tyajellohasya sevakaḥ”
kālahanta pu0 kālaṃ kṛṣṇa hantamasya | kākastambuka ratnamā0gaura0
ṅīṣ | kākaha ntī pāṭalāyāñca strī rājani0
kālavelā strī kālasya śaneḥ velā kālabhedaḥ | ravyādivāreṣu diśānigoraī yāmabhede saca kaī yāmamadhye 27, pṛ0
uktaḥ tatphalamāha vasiṣṭhaḥ “nidhanaṃ praharārddha ha
niḥsatya yamaghaṇṭake | kulike sarvva nāśaḥ syāt
rātrāvete na doṣadāḥ” | tataścārddhayāma rūpakālavelāyāḥ
rātrāvapi sambhavena tasya rātrau doṣābhāvoktiḥ vāraviśeṣaviṣayā taduktaṃ jyotirnibandhe “na vāradoṣāḥ prabhavanti
rātrau daive'thadaityendradivākarāṃṇām| divā śaśāṅkārkajabhūsutānāṃ sarvatra nindyo budhavāradoṣaḥ” | tasyāḥ sarvvadeśe
varjanīyatāmāha gargaḥ “vindhyasyottarakūle tu yāvadastihimācalam | yamaghaṇṭakadoṣā'sti nānyadeśe tu vidyate
matsyāṅgamāgadhādhroṣu yamaghaṇṭastu doṣakṛt | kāśmīre
kulikaṃ duṣṭamarddhayāmastu sarvvataḥ” | vindhyottarakūlādāvantargatatvāt matsyādīnāṃ pṛthaguktiḥ
kālamāli pu0 ni0 karma0 | kṛṣṇavrīhau dhānyabhede rājani0
kaṣṇavrīhi-śālāmukha-jatumukha-nandīmukha-lāvākṣaka-tvaritaka-kuku ṭāṇḍaka-pārāvatakapāṭalaprabhṛtayo vrīhayaḥ| kaṣāyamadhurāḥ pāke madhurā vīryya to himāḥ | alpābhiṣyandinastulyāḥ ṣaṣṭikevairguṇairuktāḥ| kṛṣṇavrīhirvarasteṣāṃ kaṣāyāṇu
raso laghuḥ | tasmādalpāntaraguṇāḥ kramaśo vrīhayo'pare
dagdhāyāmavanau jātāḥ śālayo laghupākinaḥ | kaṣāyā
baddhaviṇmūtrā rūkṣāḥ śleṣmāpakarṣaṇāḥ” suśrutaḥ| tallakṣaṇamuktaṃ
bhāvapra0 kaṣṇavrīhiḥ sa vijña yo yaḥ kṛṣṇatuṣaśaṇḍula
kālaśe(se)ya na0 kalaśyām (syām) bhavaḥ ḍhak | takre'vya0
kālaśaila pu0 ni0 karma0 | parvatabhede tatsthānādi bhā0
va0166 a0 “uktaṃ yathā “uśīravījaṃ mainākaṃ giri' śvetañca
bhārata ! | samatīto'si kaunteya ! kālaśailañca pārthiva !
eṣā gaṅgā saptavidhā rājate bharatarṣabha ! | sthāna' virajasaṃ puṇyaṃ yattrāgnirnityamidhyate | etadvai mānuṣeṇādya
na śakyaṃ draṣṭumaṅbhutam | samādhiṃ kurutāvyagrāścīryyāścetāni drakṣyatha | etad dṛśyati devānāmākrīḍañcaraṇāddhitam | atikrānto'si kaunteya ! kālaśailañca parvatam”
kālasaṃrodhaḥ pu0 6 ta0 | 1cirakālāvasthāne | “gavāñcaiḥ
kālasaṃrodhādvisargo'sti na vikrayaḥ” manuḥ| “kālasaṃrodhaḥ
cirāvasthānam” kulū0| 3ta0

Linked texts (3)