Dasharupavaloka 4.35
Daśarūpāvaloka 4.35
- Language
- Sanskrit
4.35
ruddhāsteṣāmaṅgatvātpradhānaviruddhasya cāṅgatvāyogādānantaryavirodhitvamapyanena
prakāreṇāpāstaṃ bhavati | tathā ca mālatīmādhave śṛṅgārānantaraṃ bībhatsopanibandhe'pi na kiṃcidvairasyaṃ tadevameva sthite viruddharasaikāvalambanatvameva virodhe
hetuḥ | sattvaviruddharasāntaravyavadhānenopanibadhyamāno na virodhī | yathā—
‘aṇṇuhuṇāhumaheliahujuhuparimalususuandhu
muhukantaha agathaṇahaaṅka ṇa phiḍḍai gandhu ||’
ityatra bībhatsarasasyāṅgabhūtarasāntaravyavadhānena śṛṅgārasamāveśo na viruddhaḥ
prakārāntareṇaikāśrayavirodhī pariharttavyaḥ | nanu yatraikatātparyyeṇetareṣāṃ viruddhānāmaviruddhānāṃ ca nyagbhūtatvenopādānaṃ tatra bhavatvaṅgattvenāvirodhaḥ | yatra
tu samapradhānatvenānekasya bhāvasyopanibandhanaṃ tatra katham | yathā—
‘aikatto ruai piā aṇatto samaratūraṇigghoso
pemmeṇa raṇaraseṇa a bhaḍassa ḍolāiaṃ hiaam ||’
ityādau ratyutsāhayoḥ | yathā vā—
‘mātsaryamutsārya vicārya kāryamāryāḥ samaryādamidaṃ vadantu
sevyā nitambāḥ kimu bhūdharāṇāmuta smarasmeravilāsinīnām ||’
ityādau ratiśamayoḥ | yathā ca—
‘iyaṃ sā lolākṣī tribhuvanalalāmaikavasatiḥ
sa cāyaṃ duṣṭātmā śvasurapakṛtaṃ yena mama tat
itastīvraḥ kāmo gururayamitaḥ krodhadahanaḥ
kṛto veṣaścāyaṃ kathamidamiti bhrāmyati manaḥ ||’
ityādau tu ratikrodhayoḥ
‘antraiḥ kalpitamaṅgalapratisarāḥ strīhastaraktotpalavyaktottaṃsabhṛtaḥ pinaddhaśirasā hṛtpuṇḍarīkasrajaḥ
etāḥ śoṇitapaṅkakuṅkumajuṣaḥ saṃbhūya kāntaiḥ pibantyasthisnehasurāṃ kapālacaṣakaiḥ prītāḥ piśācāṅganāḥ ||’
ityādāvekāśrayatvena ratijugupsayoḥ
‘ekaṃ dhyānanimīlanānanmukulitaṃ cakṣurdvitīyaṃ punaḥ
pārvatyā vadanāmbujastanataṭe śṛṅgārabhārālasam
ityādau | tadevamuktaprakāreṇa ratyādyupanibandhe sarvatrāvirodhaḥ | yathā vā
śrūyamāṇaratyādipadeṣvapi vākyeṣu tatraiva tātparyaṃ tathāgre darśayiṣyāmaḥ
te ca—
ratyutsāhajugupsāḥ krodho hāsaḥ smayo bhayaṃ śokaḥ
śamamapi kecitprāhuḥ puṣṭirnāṭyeṣu naitasya
Linked texts (2)
- Mahāsubhāṣitasaṃgraha — Sanskrit
- Daśarūpa and Avaloka — Dhanañjaya and Dhanika, Sanskrit