Viramitrodaya 1.p301
Vīramitrodaya 1.p301
- Language
- Sanskrit
1.p301
rājavijaye, balaṃ vyūhamauḍhaṃ parabalavibhede'lpamapi ya— dbhavednaṃ vyūhairmahadapi jaye na kṣamabalam | ato vakṣye vyūhānasurapṛtanāṃ pūrvamamarāḥ parājigyurvyūhairupacitabalāṃ vīryamahatīm || balākāpaṅktivadvyūho balākākhyaḥ kṛto raṇe | kākavyūhaḥ kākasaṅgo balākāvyūhabhañjakaḥ || tāvubhāvapi bhajyete śyenavyūhena niścitam | eko ratho'gre kartavyaḥ paścāddviradsaptakam || triṃśadaśvāḥ khaṅgiśataṃ pārśve kuntadharāstathā | madhye'ṣṭau rathinastriṃśadaśvāḥ pārśve gajadvayam || tataśca pṛṣṭhataḥ sarve śyenavyūhaḥ sa ucyate | agre dvau pṛṣṭhagāścānye krauñcavyūhaḥ sa ucyate || balākakākau krauñcena krauñcaṃ śyenena bhajyate | agre rathadvayaṃ paścādgajāḥ sapta vyavasthitāḥ || tatpṛṣṭhe viṃśatiribhāḥ paścādrājivāhakāḥ | sapta sapta rathāḥ pārśve gajau dvau dvau tataḥ sthitau || tatpramāṇai rathairvedī bāhistattadgajāḥ sthitāḥ | madhye padātayaścānte pārśvayośca turaṅgamāḥ || vijñeyaḥ śakaṭavyūho na bhedyastridaśairapi | agre rathatrayaṃ pṛṣṭhe gajākāro gajavrajaḥ || syandanāḥ pañca pañcaiva atho ṣaṣṭirdhanuṣmatām | madhye padātayaḥ ṣaṣṭiḥ pārśvayo rathino gajāḥ || pṛṣṭhe tu sakalā senā siṃhavyūhaḥ prajāyate | śakaṭavyūhakāle'yaṃ sūcīvyūhena bhidyate || padmavyūhastu siṃhena sūcī kākena bhidyate | gajaṣoḍaśakaṃ madhye vṛttākāreṇa kalpayet || bāhyato rathibhirveṣṭyaṃ tadbāhye kuntadhārakauḥ || śaracāpadharā bāhye khaṅgacarmadharāstataḥ | bāhyato'śvaiḥ samāveṣṭyaṃ paṅkititayatataḥ kramāt || punaḥ punaḥ prakurvīta yāvadbhavati vāhinī | cakravyūhaḥ sa vijñeyo durbhedyastridaśairapi || antare rathamekaikaṃ sthāneṣvaṣṭasu kalpayet | tadantare gajān pañca navāśvān sthāpayettataḥ || tataḥ pattīn pañcadaśa patre patre prakalpayet | tanmadhye syandanān sapta gajāṃścaiva trayodaśa || ekonaviṃśatihayān padātīnaṣṭaviṃśatim | gajai rathaiḥ pūraṇīyā padmamadhyasya karṇikā || tanmadhye gajamārūḍhaścamūpo vā nṛpo'tha vā | antare droṇikāyāṃ tu rathā dviradavājinaḥ || trayastrayaśca sarvatra trayastriṃśat padātayaḥ | padmavyūhaḥ sa vijñeyaḥ padmākāraḥ kṛto yataḥ || rathaṃ gajaṃ hayaṃ pattiṃ mālākāreṇa vinyaset | punaḥ punaḥ śreṇibandhānmālāvyūhaḥ sa ucyate || caturdikṣu rathau dvau tatpṛṣṭhe tu dviradā daśa | caturviṃśatiraśvāśca triṃśatkhaḍgadharāstataḥ || śaracāpadharāścaiva kheṭapaṭṭiśadhāriṇaḥ | teṣāṃ pṛṣṭhe kuntadharā yantradhārāstathaiva ca || sarpākāraṃ rathebhāśvaiḥ pūrayetsainikairapi | sarpavyūhaḥ sa vijñeyaḥ kṛtānto yuddhakarmaṇi | saptadhā syuḥ sapta rathā gajavājipadātayaḥ || rathebhāśvāḥ pattayaśca sapta saptaguṇāḥ kramāt | adho'dhaḥ kalpayedevamagnivyūhaḥ sa ucyate || sarvottamo'yaṃ vyūhānāmagnivannāśakārakaḥ | caturekhāṅkitāṃ senāṃ vedyākārāṃ prakalpayet || rathairgajairhayaiḥ khaṅgaiḥ krameṇa ca caturdiśam | tataścaturṣu dvāreṣu rathau dvau dvau tathā gajau || aśvānapi padātīṃśca caturdikṣu prakalpayet | tanmadhye nṛpatistiṣṭhedvedyākāre'ntare sudhīḥ || vijñeyaḥ khalakavyūhaḥ khalako dvārasaṃsthitaḥ | sauparṇaḥ śyenakaḥ kāryastatsaṅkhyādviguṇaḥ punaḥ || sarpāgnicakrasaṃjñāśca vyūheṣu balavattarāḥ | daṇḍākāro bhaveddaṇḍo makaro makarākṛtiḥ || sūcīvyūhaḥ sūcīsamaḥ svanāmasadṛśāḥ pare | raviścakre maṇḍale'bjaḥ sūcīmakarayoḥ kujaḥ || suparṇādau budhaḥ śyene gururdaṇḍorage śaniḥ | śukraḥ padme ca śakaṭe vyūheṣu svāmino matāḥ || sānukūlo grahavyūhaḥ karttavyo vyūhakarmaṇi | ripūṇāṃ pratikūlasya kāryo vyūho grahasya vā || balottareṇa ripuṇā paravyūhavibhedinā | iti
Commentaries (2)
- Āhnikaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit
- Āhnikaprakāśa — Mitra Miśra alias Mitraparaśurāma Miśra, Sanskrit
Linked texts (1)
- Lakṣaṇaprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit