Viramitrodaya 1.p92
Vīramitrodaya 1.p92
- Language
- Sanskrit
1.p92
sāmudratilake, jaṭharaṃ yasya samaṃ syādabhitaḥ sa pumānmahārthārthyaḥ | bhekodaro narapatirvṛṣabhamayūrodaro bhogī || vṛttodaraḥ sukhī syānmīnavyāghrodaraḥ subhagaḥ | bhujagaudaro bhujiṣyo bahubhojī jāyate manujaḥ | śvavṛkodaro daridraḥ śṛgālatulyodaropetaḥ || pāpaḥ kṛśodaraḥ syānmṛgaśiśusadṛśodaraścauraḥ | iti | ityudaralakṣaṇam | atha madhyalakṣam | sāmudratilake, jāyate yasya madhyaṃ muśalodarasodaraṃ tanutvena | sa pumānnṛpatirjñeyo viparyaye bhavati viparītataḥ || iti | iti madhyalakṣaṇam | atha valilakṣaṇam | varāhasaṃhitāyāṃ, śāstrāntaṃ strībhoginamācāryaṃ bahusutaṃ yathāsaṅkhyam | ekadvitricaturbhirvalibhirvidyānnṛpatvamavalībhiḥ || viṣamavalayo manuṣyā bhavantyagamyābhigāminaḥ pāpāḥ | ṛjuvalayaḥ sukhabhājaḥ paradāradveṣiṇaścaiva || iti | utpale samudraḥ, avalistu nṛpaḥ prokto yajvā dānaikatatparaḥ | iti | iti valilakṣaṇam | atha hṛdayalakṣaṇam | bhaviṣye, samonnataṃ tu hṛdayamakampaṃ pṛthureva hi | aromaśaṃ māṃsalaṃ ca pārthivānāṃ na saṃśayaḥ || vistīrṇaṃ hṛdayaṃ yeṣāṃ māṃsalopacitaṃ bhṛśam | śatāyuṣo vijānīyādbhāgyavato mahīpatīn || khararomacitaṃ vīra śirālaṃ ca viśeṣataḥ | adhamānāṃ bhavedevaṃ hṛdayaṃ ca ṣaḍānana || iti | iti hṛdayalakṣaṇam | atha vakṣolakṣaṇam | bhaviṣye, samavakṣaso'rthayutāḥ pīnaiḥ śūrāḥ smṛtā budhaiḥ | tanubhirdravyahīnāḥ syurasamaiścāpyakiñcanāḥ || vadhyante cāpi śastreṇa nātra kāryā vicāraṇā | iti | gāruḍe, suputrāḥ samavakṣobhiḥ pīnairvakṣobhirūrjitāḥ | iti | sāmudratilake, pṛthulaṃ bhavatyuraḥsthalamacalaśilākaṭhinamunnataṃ nṛpateḥ ! mṛganābhipatralatāsamānamuro romarājicitam || urasā samena dhanavān pīnena bhaṭastathorddharomṇā syāt | iti| iti vakṣolakṣaṇam | atha stanalakṣaṇam jaganmohane samudraḥ, unnatopacitā yeṣāṃ ghanāḥ snigdhāḥ payodharāḥ | puruṣā dhaninaḥ śūrā bhogavantaśca karmabhiḥ || iti | sāmudratilake, vṛttāḥ stanāḥ praśastāḥ susnigdhāḥ komalāḥ samāḥ puṃsām| viṣamāḥ paruṣā vikaṭāḥ prāyo duḥkhāya jāyante || iti | iti stanalakṣaṇam | atha cūcukalakṣaṇam | cūcukaṃ stanāgram | bhaviṣye, udvaddhacūcukā ye tu subhagāste prakīrtitāḥ | nirddhanā viṣamailaiṃrghairbhavantīha suvīraja || pīnairupacitairnimnaiścūcukairdevasattama | rājānaḥ sukhinaścāpi bhavantīha na saṃśayaḥ || iti | gāruḍe, anuddhataiścūcukaiśca bhavanti subhagā narāḥ | iti | iti cūcukalakṣaṇam | athajatrulakṣaṇam | jatruṇī skandhasandhī | bhaviṣye, jatrubhirviṣamairvīra jāṃtihīno bhavennaraḥ | yasyonnataṃ bhavedaṅga sa bhogī nātra saṃśayaḥ || nirmāṃsairviṣamairvīra niḥsvo nimnaiḥ pracakṣyate | dhanavāṃśca bhavet hīnaiḥ sukhabhogasamanvitaḥ || iti | gāruḍe, viṣamairjatrubhirniḥsvā asthibadvaiśca mānavāḥ | iti | iti jatrulakṣaṇam | atha skandhalakṣaṇam | bhaviṣye, avyucchinnau tathā śliṣṭau vipulau ca surādhipa | śūrāṇāmīdṛśāvaṃsau nagajānandavarddhana || nirmāṃsau romaśau bhagnāvalpau vāpi viśeṣataḥ | nirddhanasyedṛśāvaṃsau prakhyātau vyomakeśaja || iti | jaganmohane samudraḥ, vṛṣaskandhā gajaskandhāḥ kolaskandhāśca ye narāḥ | sarve te pārthivā jñeyā mahābhogā mahādhanāḥ || iti | utpale samudraḥ kadalīstambhasaṅkāśā ajaskandhāśca ye narāḥ
Commentaries (2)
- Āhnikaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit
- Āhnikaprakāśa — Mitra Miśra alias Mitraparaśurāma Miśra, Sanskrit
Linked texts (6)
- Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bṛhatsaṃhitā (another edition) — Sanskrit
- Lakṣaṇaprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit
- Sāmudrikaśāstra (Gargamuni) — Gargamuni, Sanskrit
- Avayavalakṣaṇaśāstra — Samudra, Sanskrit
- Aṅgavidyā — Nārada, Sanskrit