Viramitrodaya 9.p46
Vīramitrodaya 9.p46
- Language
- Sanskrit
9.p46
prapāne tvannapānāya prothe śatruvadhāya ca | lalāṭe dhanalābhāya dhruvo rājyavivṛddhaye || sṛkkiṇyościbuke caiva vijñeyastvannapānadaḥ | bharttuḥ śubhābhikāṅkṣī ca dhanadhānyasukhāvahaḥ || dehaṃ vivarddhayettasya nidhilābhaśca dṛśyate | praśastāni yathoktāni ninditāni yathā śṛṇu || ghoṇāśraye śastramṛtyurgaṇḍe putravadhaḥ smṛtaḥ | galamadhye bhayānyasya ādhatte śaṅkhayoḥ kṣayam || upasargo'śrupātasthe kaṭaghāṭāgate vadhaḥ | bhojanācchādanaṃ vittaṃ syānnigāle tu puṣpite || savye karṇe sutotpattirmitravṛddhistu dakṣiṇe | vāmakroḍoruskandheṣu puṣpiteṣu dhanāgamaḥ || dārān putrāṃśca labhate karṇe puṣpaṃ tu yasya tu | aṃsayoḥ putralābhāya tathā syātpakṣavṛddhaye || jānvostu kulaghātāya bāhvoḥ śatruvadhāya ca | kukṣikakṣāpathe mṛtyurmadhyagrīvoṣṭhayorvadhaḥ || skandhe dhanāgamaṃ vidyātkeśānte mitravardhanam | randhrayoḥ puṣpite.vāhe vittaṃ bharttuḥ pravartate || hṛcchoko vadhabandhau ca hṛdaye puṣpite haye | vāme tu puṣpite pārśve strīlābhaṃ svāmino viduḥ || kiṇe vittakṣayaṃ vidyātsaubhāgyamapi corasi | pṛṣṭhe sthānaṃ samṛddhiṃ ca udare kṣudbhayaṃ tathā || muṣkayoḥ puṣpite vāhe putrotpattiṃ vinirdiśet | nābhyāśraye vyādhipīḍāṃ jaghane dāradūṣaṇam || apāne vālamūle ca sarvadravyavināśanam | jaṅghayoḥ puṣpite bandhastathā ca galakūrcayoḥ || strīṣu doṣaṃ vijānīyānmūtrakośe tu puṣpite | sphigdeśe puṣpite vāhe tīvraṃ bhartṛbhayaṃ bhavet || tathaiva kulanāśaśca bhavedetena vājinā | sarvāṅgapuṣpito vājī bhartuḥ sarvārthasādhakaḥ || mitravṛddhikaro dhanyo yaśodaḥ kulavardhanaḥ | karke śvetāni dhanyāni savarṇāni tathā punaḥ || pītakeṣu ca saṅgrāmo bālārkasadṛśeṣu ca | kṛṣṇepu yuddhaṃ vidyāttu yātuścāpabhayaṃ yudhi || tīvraṃ bhartṛbhayaṃ vidyādrūkṣeṣu viṣameṣu ca | puṣpeṣu puṣpamaśvasya dhūmravarṇānuvarṇajam || rājā prabhraśyate sthānādrāṣṭrakopaśca jāyate | śvete śvetāni cātyarthaṃ snigdhāni ca samāni ca || puṣpāṇi śastarūpāṇi rājyalābhāya nirdiśet | sa rājā rājyamāpnoti putrapautraiśca varddhate || sattvānāṃ ca praśastānāmāyudhānāṃ raṇeṣu ca | tathā dhvajapatākānāṃ vediyūpākṛtīni ca || nandyāvarttacatuṣkāṇāṃ tathā śaṅkhākṛtīni ca | puṣpāṇi śastarūpāṇi varṇādvarṇottamāni ca || snigdhāni samarūpāṇi prāṅmukhāni ca vājinām | tānyāhurdhanalābhāya bhūpaiścāpi mahīyate || rājyamāpyāyate rājñaḥ putrapautraiśca varddhate | śṛgālaśvānakākānāmākṛtīni ca yāni ca || vividhānāṃ ca sattvānāmapraśastākṛtīni ca ! vivarṇāni vikīrṇāni rūkṣāṇi viṣamāṇi ca || duḥsaṃsthitāni yāni syustathā paścānmukhāni ca | tāni rāṣṭravināśāya rājyabhraṃśakarāṇi ca || vināśayanti nṛpatestāni koṣaṃ balaṃ sutān | yathā kṣetreṣu daśadhā vibhaktaṃ lakṣaṇaṃ pṛthak || evaṃ puṣpeṣu na phalaṃ tacca vidyānnimittajam | tasmānnimittavadgrāhyamādeśaśca nimittavat || evamuktāni puṣpāṇi yathāpraśnamaśeṣataḥ | iti ha smāha bhagavān śālihotro'nuśāsanam || iti | tathā, kṛṣṇabhoge yathā kṛṣṇaṃ śvete śvetaṃ ca lakṣayet | bhāti puṣpaṃ tathā mūrttaṃ tulyavarṇe'pi vājini || śvetameva yadā puṣpaṃ śvetasyāśvasya dṛśyate | sutotpattirjayaścaiva yātrāsiddhikaraśca yaḥ || bhavatīti śeṣaḥ | sukhī bhavettasya bharttā putrapautraiśca vardhate | raktameva yadā puṣpaṃ raktasyāśvasya dṛśyate || mahīśvaro mahīṃ bhuṅkte bharttā cārogyamāpnuyāt | kṛṣṇameva yadā puṣpaṃ kṛṣṇasyāśvasya dṛśyate || tasya bharttā vadhaṃ tīvramāpya śīghraṃ vinaśyati | śvetasya tu yadā raktaṃ puṣpamaśvasya dṛśyate || tasya bharttāhave pṛṣṭe kṣipraṃ vadhyeta śatrubhiḥ | śvetasya tu yadā kṛṣṇaṃ puṣpamaśvasya dṛśyate || acirādvadhamāpnoti bharttā tu samare gataḥ | śoṇasya tu yadā śvetaṃ puṣpamaśvasya dṛśyate || kīrttiṃ bharttā'sya labhate samare śastravikṣataḥ | kṛṣṇasya ca yadā raktaṃ puṣpamaśvasya dṛśyate || tasyāpi samare bharttā labhate kīrttimuttamām | yāni sandhiṣu dṛśyante tathā marmasu vājinām || alpasnehāni puṣpāṇi ninditānyeva tāni tu | iti | jayadattakṛte tu viśeṣaḥ | raktaṃ pītaṃ tathā kṛṣṇaṃ puṣpaṃ sarvatra neṣyate | sarvāṅgapuṣpito'vaśyaṃ parityājyo na saṃśayaḥ || iti | aśva ityanuṣaṅgaḥ
Commentaries (2)
- Āhnikaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit
- Āhnikaprakāśa — Mitra Miśra alias Mitraparaśurāma Miśra, Sanskrit
Linked texts (1)
- Lakṣaṇaprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit