Viramitrodaya 9.p7
Vīramitrodaya 9.p7
- Language
- Sanskrit
9.p7
śreṣṭhamadhyajaghanyāni kulāni śṛṇu suśruta | kāmbojādīni śreṣṭhāni kulānyupakulāni ca || tathā parakulānīha antasthāni ca yāni tu | tulyānyetāni rājendra madhyamāni vinirdiśet || avaśiṣṭāni kaniṣṭhāni | ityaśvakulavibhāgaḥ | athāṅgapradeśanirdeśaḥ | jayadattakṛte aśvāryurvede, pradeśān vājidehasthān yo na vetti vibhāgaśaḥ | na sa jānāti mūḍhātmā lakṣaṇaṃ ca cikitsitam || ataḥ paraṃ pradeśānāṃ jñānamādau prakīrtitam | etadyatnena boddhavyaṃ vājināṃ hitakāmyayā || atiprasiddhā jihvā tu tasyāḥ sūnā bhavedadhaḥ | ūrdhvaṃ tālu bhavettasyāstato'gre dantapīṭhikā || tato dantāḥ samuddiṣṭā ūrdhvaṃ dantā bhavantyadhaḥ | cibukaṃ cādhare bhāge teṣāṃ proktaṃ vicakṣaṇaiḥ || cibukasyopariṣṭāttu adharoṣṭhaḥ prakīrtitaḥ | cibukātpārśvabhāge tu hanubhāgo vidhīyate || sṛkkidvayaṃ vijānīyādvakrapārśvagataṃ budhaḥ | utparoṣṭhaṃ prayāṇākhyaṃ tadūrdhvaṃ prothamucyate || nāsācchidre tathā pārśve prothasyaiva vyavasthito | nāsācchidrākṣimadhye tu ghoṇākhyaṃ samudāhṛtam || ghoṇāpārśvagatau gaṇḍau kṣīrike ca tataḥ param | netrayoradhare bhāge aśrupāta udāhṛtaḥ || karṇāntaṃ caiva netrāntamapāṅgaṃ bruvate budhāḥ | kanīnikākhyo vijñeyo yaśca nāsāsamīpagaḥ || sitāsitaṃ ca yanmadhye netrayormaṇḍalaṃ hi tat | pracchādanaṃ bhavedvartma cākṣikūṭamataḥ param || tasmādūrdhvaṃ bhruvorlekhā lalāṭaṃ ca taduttaram | ūrdhvaṃ lalāṭadeśāttu keśāntaṃ ca tataḥ dhruvam || sataḥ śiro vijānīyātstruvādūrdhvagataṃ budhaḥ | śiraḥpārśvagatau karṇau tayormūlaṃ śakuntalam || apāṅgamaṅgulaṃ cai va śaṅkhaṃ vidyādvicakṣaṇaḥ | śaṅkakarṇāntare caiva kaṭākṣaḥ samudāhṛtaḥ || vidū marmavidaścaiva karṇasyādhaḥṣaḍaṅgule
Commentaries (2)
- Āhnikaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit
- Āhnikaprakāśa — Mitra Miśra alias Mitraparaśurāma Miśra, Sanskrit
Linked texts (2)
- Lakṣaṇaprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit
- Aśvacikitsita (Aśvaśāstra) of Nakula — Nakula, Sanskrit