Brihajjataka 8.20.9

8.20.9

iti rājayogāścintayāḥ| eteṣāṃ rājayogānāṃ bhaṅgo'pi nirūpaṇīyaḥ| anyeṣu śāstreṣu vistarato'nyaiḥ ācāryaiḥ nirdiṣṭaḥ| ācāryeṇa tu rājayogoktaprakāravaiparītyena cintanīya iti noktaḥ| 'prāhuryavanāssattuṅgagaiḥ krūraiḥ' ityatra svatuṅgajaiḥ krūrairityatra svanīcagaiḥ krūraiḥ iti vaiparītyena rājayogabhaṅgaḥ| tathā ca sārāvalyām| 'sarve krūrāḥ kendre nīcārigatā na saumyayutadṛṣṭāḥ| śubhadā vyayaripurandhre tadāpi bhaṅgo bhavennṛpateḥ'|| iti|| nanu kevalaṃ prāhuryavanāḥ 'svatuṅgagaiḥ krūraiḥ' ityasya vaiparītyamevātroktam| teṣāṃ krūrāṇāṃ kendragatatvaṃ saumyagrahādṛṣṭayutatvaṃ ca śubhānāṃ vyayaripurandhragatatvañca yogopakāritayoktam| kathametadavagamyate? taducyate avagamopāyaḥ| krūrāṇāṃ nīcagatatvaṃ yogavaiparītyena kendragatatve 'sraksarpau kathitau parāśareṇa' tatra sarpayogalakṣaṇena 'na' saumyayutadṛṣṭatvaṃ 'aśubhagaditāḥ yogāḥ yāpyāḥ bhavanti śubhekṣitāḥ ityanena tarkaṇīyam| 'vakrārkajārkagurubhiḥ' ityatrāpi vaiparītyena rājayogabhaṅgaḥ| tathā ca sārāvalyām - 'kujārkajīvārkibhiratra nīcerdvābhyāṃ tribhirvaikatame'pi lagne| niśākare vṛścikarāśisaṃsthe viśīryate rājakaro hi yogaḥ'|| iti|| 'vargottamagate lagne' ityatrāpi vaiparītyaṃ grāhyam| tathā ca sārāvalyām - 'lagnaṃ gatottamorna na khecarairdṛśyate yadā bhaṅgaḥ| bhavati hi nṛpayogānāṃ dāridryāya prajātasya|| antyāṣṭamādibhāge cararāśyādiṣu vā śaśī yadā kṣīṇaḥ| ekenāpi na dṛṣṭo graheṇa bhaṅgaḥ sadā nṛpateḥ' || iti|| 'uccatrikoṇagairbalasaṃsthai'rityatrāpi vaiparītamavagantavyam|