Brihajjataka 9.8.5
Daśādhyāyī 9.8.5
- Language
- Sanskrit
9.8.5
atha cāravaśānnirūpaṇīyo'rtho vyākhyāyate | 'upacayagṛhamitrasvoccagai'rityatra 'upacaya' śabdena grahacāre janmarāśerārabhya yasmin rāśau grahe sthite 'upacayo'vṛddhirbhavati sā rāśirucyate | tatra grahasthito grahasvamitrakṣetre trikoṇeoccagaścet svaṃ dīyamānamiṣṭaphalaṃ puṣṭaṃ karoti | anyathā aniṣṭaṃ phalaṃ puṣṭaṃ karoti | athavātrāpi pūrvavadaṣṭakavargaphalairiṣṭaneṣṭe nirūpyete | etaduktaṃ bhavati | aṣṭakavargeṇa cāravaśācca mitrakṣetroccasthityā ca iṣṭaphalaṃ grahāṇāṃ puṣṭaṃ bhavatīti | aṣṭakavargacārābhyāṃ daśāyāḥ prādhānyaṃ bhavati | dṛḍhakarmaphaladātṛtvāt daśānirūpaṇe'pi daśādātṛgrahabalābalaṃ nirūpaṇīyam | balābalanirupaṇe'pi sthānabalābalaṃ prādhānyena nirūpaṇīyam | tadanenācāryeṇaiva svalpajātake uktam - 'mitroccasvagṛhāṃśopagatānāṃ śobhanā daśāḥ sarvāḥ| svoccābhilāṣiṇāmapi na tu kathitaviparyayasthānām'|| iti|| aṣṭakavargaphalabāhulye'pi phaladātṛgrahāṇāṃ daurbalye aṣṭakavargaphalānāṃ nirjīvatvamavagantavyam| anyathā sajīvatvam| tasmāt balābalavaśādeva śubhāśubhaṃ kalpanīyam| tathā ca jātakasaṃgrahe - 'diksthānakālaceṣṭābalayukto nāstago na ripuyuktaḥ| na parājitaśca yuddhe śubhago yastasya śobhanā hi daśā|| uktaviparītasaṃsthānāṃ na śubhāssyuśceti kīrtitaṃ pūrvaiḥ| nīcāstage'rirārśau randhre vyayabhe'tha ye balairhīnaḥ|| teṣāṃ daśāsu matimān sampattirnirdiśedyathāyogyam'| iti| iti govindasomayājikṛtau bṛhajjātakavyākhyāyāṃ daśādhyāvyākhyāyāṃ navamādhyāyaḥ
Linked texts (1)
- Bṛhajjātaka — Varāhamihira, Sanskrit