Pramāṇa · Search · About · API

Kalasara 7.p7

Kālasāra 7.p7

Language
Sanskrit

7.p7.1

tathāca prathamaṣaṇmāsābhyantare malamāsapāte'pi ṣaṣṭhamāsapūrvatithiraiva prathamaṣāṇmāsikasya kāla iti siddhāntitatvāt na malamāse'pi ūnaṣāṇmāsikaśrāddhaṃ "yatra vā tatra vā” ityukteḥ| śuddhamāsamṛtasyāpi dvādaśamāsasyādhimāsatve tacaiva sapiṇḍīkaraṇaṃ kāryaṃ | hārītaḥ,– asaṅkrānte hi karttavyamābdikaṃ prathamaṃ dvijaiḥ | laghuhārīto'pi,– pratyabdaṃ dvādaśe māsi kāryā piṇḍakriyā sutaiḥ | kaciccayodaśe'pi syāddādyaṃ tyaktā tu vatsaraṃ || dvitīyavarṣādābdikaṃ śuddhamāsa eva, na male | tathāca, satyavrataḥ,– varṣe varṣe tu yacchrāddhaṃ mātāpitrormṛte'hani | malamāse na karttavyaṃ vyāghrasya vacanaṃ yathā || kintu malamāsamṛtasya kadācittasyaiva māsasya varṣāntare malatve tanmalamāsa eva ābdikamapyanuṣṭheyaṃ | tathāca,— varṣe varṣe tu yat śrāddhaṃ mṛtāhe tanmalīmuce | kuryāttacca pramītānāmanyeṣāmuttaraca tu || paiṭhīnasirapi, - malamāsamṛtānāṃ tu śrāddhaṃ yatprativatsaraṃ | malamāse'pi karttavyaṃ nānyeṣāṃ tu kadācana || nūtanastrīgamanaṃ, vivāhottaraṃ candravandāpanākhyaṃ karma ca malamāse'pi kāryaṃ | tathāca smṛtyantare,sīmantaṃ pretakṛtyaṃ ca navaśasyā navaḥ śamī | malamāse'pi karttavyaṃ nimittavihitaṃ ca yat || nūtamamapi gayāśrāddhaṃ tatra karttavyaṃ, adhimāse janmadine cāste ca guruśukrayoḥ | na tyaktavyaṃ gayāśrāddhaṃ siṃhasthe ca bṛhaspatau || iti vāyupurāṇokteḥ | gaṇeśavrate vicāryyate | skānde gaṇeśavrataṃ prakṛtya, - ekamāsaṃ dvimāsaṃ vā ṣaṇmāsaṃ vatsaraṃ tathā | athavā gaṇanāyasya vrataṃ dvādaśavārṣikaṃ ||

7.p7.2

iti ekamāsasamāpyaddimāsasamāpyaṣaṇmāsasamāpyavarṣasamāpyadvādaśavarṣasamāpyeṣu pañcasu pakṣeṣu varṣasamāpyavratapakṣasya pratimāsaṃ pratiśuklacaturthīkarttavyatvena vihitatvādabdamadhye malamāsapāte trayodaśasu māseṣu kāryameva | “trayodaśamāsāḥ samvatsaraḥ” iti śruteḥ | trayodaśamāsātmakatvāddhi varṣasya | nanu “ṣaṣṭyā tu divasaiḥ” iti vacanena taddvrataṃ uttaramāsa eva karttavyaṃ na pūrvasminnapīti cet, na | tādṛśavākyānāṃ malamāsasya uttaramāsaśeṣatvapratipādakatvamiti mādhavācāryyairūktatvāt | “kāmyavratādikarmaṇāṃ ārambhasamāptiviṣayatvācca” dūtyanye | tacca “asūryyā nāma ye māsāḥ” iti tatraiva likhitaṃ | tathā malamāse ārambhasamāptī eva niṣiddhe | ārambhasamāptyormadhyapātinyadhimāse'pyārabdhakarmaṇo'nuṣṭhānasya siddhāntitatvāt | yadi bhādramāse'dhimāsaḥ, tadā śuddhamāse prārambhaḥ, śrāvaṇe tu samāpanasya vihitatvāt | bhādramāse'dhimāsapāte'pi na kaścit virodha dūti, tadgataṃ samvatsarapañcamāśritya pravṛttaṃ cenmalamāse'pyanuṣṭheyameveti siddhaṃ | nanvevaṃ sati āśvinamāse'dhimāsapātaścet durgāśaradutsavaḥ kathaṃ bhavediti cet ucyate | ārabhasya samāptiñcet ityādi vacanāt ṣor̤aśadinātmakaḥ śaradutsavaḥ kāryyaḥ | sārddhamāsātmakatvaṃ kathamiti cet ? ucyate | “caitraśuklādikāḥ māsāḥ” dūti nyāyena darśāntamāsapakṣe yo bhādrapadasya kṛṣṇapakṣaḥ sa eva paurṇamāsyantamāsapakṣe āśvinakṛṣṇapakṣaḥ, tatra āśvinamāsāt pūrvaṃ kṛṣṇāṣṭamyādi darśāntaṃ dināṣṭakaṃ samagro malamāsaḥ |

7.p7.3

śuddhāśvinamāsaśuklapaccāñcāṣṭāṣṭamyantaṃ dināṣṭakaṃ evaṃ militvā sārddhamāsātmakatvaṃ navadinādiṣu pañcasu pakṣeṣu aśaktatayā kāryeṣu āśvinaśuklapratipadi eva samārambhaḥ kāryyaḥ | navāhapañcāhavyahadvyahaikāharūpāḥ pañcapakṣāḥ | teṣu pūrvapūrvāśaktaḥ paraṃ paramekaṃ pakṣameva kuryyāt | etatpace prajāpatiḥ,— upākarma ca iṣṭyaṃ ca kavyaṃ durgotsavaṃ tathā | uttare niyataṃ kuryyāt pūrve tanniṣphalaṃ bhavet || yathā ṣoḍśagrahapakṣe ‘adyārabhya mahāṣṭamīparyantaṃ’ ityullekhāt kadācittithivṛddhau dinādhikye'pi na doṣaḥ| tāvanmāsādhikye'pi na kācitkṣatiriti sarvaṃ susthaṃ | atha harikhāpadakṣiṇāyanayoḥ kārike| yadviṣṇau śayite vratādigaditaṃ yāmyāyane cātra tat kāryaṃ śāradavājapeya itaratkarma pratīkṣāsahaṃ | nārīnūtanasaṃgamo navagayāśrāddhaṃ ca godāvarī,– snānaṃ nūtanacandravandanavidhiḥ sarvaṃ paraṃ pūrvavat || prākpakṣācchayanādūrervitanuyādyāmyāyane karkaṭasthe'rke tauligate'lige'pi sadmārambhapraveśau budhaḥ| udvāhaṃ tanuyādasau ca nikhile yāmyāyane cāgataunyugrāṇāṃ narasiṃhamātṛgirijādīnāṃ pratiṣṭhāvidhiṃ || vināyakavratādīnāṃ ca harikhāpadakṣiṇāyanayorevoktatvāttayorapi teṣāṃ karaṇaṃ| evaṃ śāradvājapeyasyāpi| evamananyagatikaṃ pratīkṣāsahaṃ karmāpi tatra kāryaṃ | prathamaparvānantaraṃ kālavilambe bahutaradoṣasya vakṣyamāṇatvādubhayorapi nārīnūtanasaṅgamaḥ kāryaḥ| gayāśrāddhaṃ pretapakṣaphalādhikyokteraśuddhakāle'pi pratiprasavavacanastotreṇa kāryameva | godāvarīsnānasya siṃhabṛhaspatāveva vihitatvāttatkāryaṃ|

7.p7.4

dampatyornavacandravandānanasya vivāhāddanantarameva vihitatvātsamācārācca tadapi kāryaṃ| anyatsarvaṃ malamāsavadbodhyaṃ | sākṣivacanānyuktāni | nityanaimittikasarvaṃniṣedhasya hariśayanadakṣiṇāyanayorotsargikatve'pi śrāvaṇe bhṛtyalābhaśca hānirbhādrapade tathā | patnīnāśastathāśvine kārttike suhūnāni ca | mārgaśīrṣe bhavedraktaṃ pauṣe taskarato bhayaṃ

Linked texts (2)