Suryasiddhanta 2.42
Gūḍhārthaprakāśaka 2.42
- Language
- Sanskrit
2.42
śīghrasambandhikoṭiphalaṃ makarādiṣaḍbhe śīghrakendre trijyāyāṃ yojyamuktam | karkādiṣaḍbhe śīghrakendre śīghrakendrekotyutpannaṃ phalaṃ trijyāyāṃ hīnaṃ kāryam | turviśeṣe | tena mandakarmaṇye tatkriyānirāsaḥ | koṭiphalasaṃskṛtatrijyābhujaphalayorvargayoryogānmūlaṃ śīghrasūtraṃ karṇaḥ | bhujaphalaṃ trijyayā guṇyaṃ śīghrakarṇena bhaktaṃ phalasya dhanuḥ kalādi | idaṃ siddhaṃ śīghrasambandhiphalaṃ kathitam | bhaumādīnāmetacchīghraphalamādye prathame karmaṇi caturthe karmaṇi | caḥ samuccaye | kāryamevakārāddvitīyatṛtīyakarmaṇornetyarthaḥ | arthāt tatra mandamalaṃ saṃskāryamiti siddham | atropapattiḥ | mandaspaṣṭabhogasthānīyakakṣāvṛttapradeśādgrahabimbaṃ śīghro śīghroccasthānasthitataddevatayā svahastasthita sūtreṇa svābhimukhaṃ śīghrāntyaphalajyāntareṇākṛṣyate | tena mandaspaṣṭasthānācchīghrāntyaphalajyayā vṛtte bhāṃśāṅkite śīghranīcoccasañjñe pūrvarītyā śīghroccasthānācchīghrakendrāntareṇa kakṣāmārgavaiparītyena grahabimbaṃ bhavati | tatra pūrvavat koṭiphalabhujaphale koṭibhujau kakṣāsthatiryagrekhātaḥ śīghranīcoccavṛttatiryagvyāsarekhātrijyāntareṇeti trijyākoṭiphalayogo makarādau | karkādau koṭiphalonatrijyā śīghranīcoccaparidhisthagrahakakṣātiryagrekhayorantararjusūtrarūpā koṭiḥ | koṭimūlamadhyayorantaraṃ kakṣātiryagrekhāntargataṃ bhujaphalatulyaṃ bhujo grahabhūmadhyasthasūtraṃ tiryak karṇaḥ| koṭibhujaphalayorvargayogamūlaṃ tataḥ kakṣāyāṃ karṇasūtraṃ yatra lagnaṃ tatra spaṣṭo grahabhogaḥ kakṣāmadhyasūtādgrahasaktāt spaṣṭabhogasthānaparyantamardhajyākāraṃ sūtraṃ śīghraphalajyā śīghrakarṇāgre bhujaphalaṃ tadā trijyāgre kimityanupātajñātā| asyāścāpaṃ mandaspaṣṭaspaṣṭagrahabhogasthānayorantararūpaṃ śīghraphalam | atha nīcoccavṛttamadhyajñānāya mandaspaṣṭajñānamāvaśyakam | tataḥ śīghraphalasaṃskāreṇa spaṣṭajñānam | tata sphuṭasādhitamandaphalasaṃskṛtamadhyagraho mandasphuṭaḥ sūkṣma itipūrvaṃ madhyagrahasyāsannasphuṭatvasiddhyarthaṃ phalayoḥ saṃskāra āvaśyakastatrāpi prathamaṃ mandaphalaṃ śīghraphalasaṃskṛtānmadhyagrahasādhitamandaphalāpekṣayā sūkṣmamiti prathamaṃ śīghraphalasaṃskṛtamadhyagrahānmandaphalaṃ śīghraphalasaṃskṛtamadhya grahe saṃskāryaṃ sphuṭāsanno bhavati |
nanu sūryyendoḥ śīghraphalābhāvāt kathaṃ spaṣṭatvaṃ bhavatītyatastaduttaraṃ vadannaitadādye kujādīnānityardhaṃ sphuṭayati |
Linked texts (1)
- Sūryasiddhānta — Maya, Sanskrit