Pramāṇa · Search · About · API

Suryasiddhanta 2.46

Gūḍhārthaprakāśaka 2.46

Language
Sanskrit

2.46

spaṣṭā sūryyādigrahagatiḥ sūryyasya bhujaphalena mandaphalena kalātmakena guṇitā dvādaśarāśikalābhiḥ ṣaṭśatayutaikaviṃśatisahasramitābhirbhaktā prāptaphalakalā grahe sūryyādigrahe'rkavat sūryyamandaphaladhanarṇavaśādityarthaḥ | kāryāḥ | tukārāndhanarṇaṃ saṃskāryāḥ | atropapattiḥ| ahargaṇasyaikarūpa madhyamamānena sattvāt tadutpannagrahāṇāṃ madhyamamānena yadardharātraṃ tātkālikatvaṃ siddham | madhyamamānārdharātre tu madhyamasūyyamitakrāntivṛttapradeśo'dho yāmyottaravṛtte bhavati | asmāt kālāt spaṣṭārdharātraṃ spaṣṭasūryyamitakrāntivṛttapradeśādhoyāmyottaravṛttasaṃyogarūpaṃ mandaphaladhanarṇakrameṇānantarapūrvvakāle bhavati | ato mandaphalakalābhogasambandhikālana graho'nantarapūrvvakālayoścālyaḥ spaṣṭārdharātrasamaye bhavati | etenānena karmaṇā sphuṭārdharātrakālīnagrahāḥ kriyante | sūryyaśca sphuṭārdharātrakālīna evātaḥ sūryyasya nāyaṃ saṃskāra iti parvvatoktaṃ nirastam | sūryyavyatiriktagrahā madhyārdharātre sūryyastu sphuṭārdharātra ityatāhargaṇotpannatvena sarveṣāmekakālika-
tvasiḍyā hetvabhāvāditi | tatra mandaphalakalānāṃ kālatve karāśikalābhiḥ sāyanaspaṣṭārkākrāntarāśyudayāṃsavo labhyante tadā mandaphalakalābhiḥ ka ityanupātena tato'horātrāsubhirgatikalāstadā phalakalāsubhiḥ kā iti mandaphalakalā grahe dhanarṇaṃmandaphalavaśāddhanarṇaṃ kāryā iti siddham | tatrāpi bhagavatā lokānukampayā svalpāntareṇa nākṣatradine grahagatibhogamaṅgīkṛtya cakrakalāparivartātmakanākṣatrāhorātreṇa gatikalāstadā sūryamandaphalakalānnabhaṇena kā ityekānupātāllāghavādānītāścālanakalā ityupapannam |
atha spaṣṭagatiṃ vivakṣuścandrasya prathamaṃ viśeṣamāha |
mandakarmaṇi gatimandaphalakriyānimittamityarthaḥ | grahavadgrahamandaphalānayanarītyā paridhiguṇanabhagaṇāṃśabhajanāptacāpamityātmikayā grahagateḥ sakāśāt phalaṃ grahamandagatiphalaṃ sādhyam | yathā grahamandaphalaṃ kendrabhujajyāttaḥ sādhitaṃ tathedaṃ gatiphalaṃ grahagateḥ sādhyamityarthaḥ | tathāhi grahamandaphalāntarasyaikadināntarīyasya grahagatimandaphalatvādbhujajyayorekadināntarayorantarāt phalaṃ mandagatiphalaṃ paryyavasitaṃ tatna kendrayorantarasya kendragatitvāt tajjaprayorantaraṃ tattvāśvipramāṇoktajyāpiṇḍāntaraṃ gatikalāpariṇāmitaṃ bhavati | tadevāha | dorjyāntaraguṇeti | grahamadhyagatiḥ kendragatirūpā | uccagateratyalpatvāt | dorjyāntaraguṇā bhujajyānayanāvasare yajjyāpiṇḍāntaraṃ tena guṇitā pañcākṛtibhirbhaktā punaranantaramityarthaḥ | grahamandaparidhinā sphuṭena guṇitā ṣaṣṭiyutaśatatrayeṇa bhaktā phalaṃ gatimandaphalakalāḥ | yadyapi gatijyātaḥ phalajyānayanaṃ kṛtvā taccāpaṃ gatiphalaṃ samucitam | tathāpi grahagatestattvāśvibhyo nyūnatvājjyācāpayostulyatvena tadanuktāvakṣatiḥ | candrasyatu svalpāntarāt tatkaraṇamupekṣitam | mandaspaṣṭagatisiddhyarthaṃ madhyagatau phalasaṃskāramāha | karkādāviti | tatra grahamadhyagatau pūrvānītaphalaṃ karkādiṣaḍbhāntargatakendre dhanaṃ makarādiṣaḍbhāntargatakendra ṛṇamuhyam | tukārānmandaspaṣṭagatiḥ siddhā bhavatītyarthaḥ | atropapattiḥ | ṛṇaphalopacaye pūrvaphalādagrimaphalamadhikaṃ hīnamiti phalāntaraṃ gatāvṛṇam | ṛṇaphalāpacaye pūrvaphalādagrimaphalaṃ nyūnaṃ hīnamiti phalāntaraṃ gatau dhanam | dhanaphalopacaye pūrvaphalādagrimaphalamadhikaṃ yutamiti phalāntaraṃ gatau dhanam | ṛṇaphalāpacayastu makarāditaḥ prāk tribhe | dhanaphalopacayastu tulāditaḥ prāk tribha iti karkādikendre gatiphalaṃ dhanam | dhanaphalāpacaye pūrvaphalādagrimaṃ phalaṃ nyūnaṃ hīnamiti phalāntaraṃ gatāvṛṇam | dhanaphalāpacayastu karkāditaḥ prāk tribha ṛṇaphalopacayastu meṣāditaḥ prāk tribha iti makarādikendre gatiphalamṛṇaṃ siddham |
49 || atha ślokābhyāṃ spaṣṭagatisādhanamāha |

Linked texts (1)