Karanakaustubha (Karaṇakaustubha)
करणकौस्तुभ
Part of Tantraratna for Śivājī; based on Gaṇeśa's Grahalāghava, consists of 14 adhikāras.
- Language
- Sanskrit
- Date
- 1628–1678 CE
- Author
- Kṛṣṇanātha
- Extent
- 231 passages, 4,271 words
- Text
- complete digital text
- Source
- sa.wikisource · ed. Dattātreya Viṣṇu Āpṭe (दत्तात्रेय विष्णु आप्टे), पुणे: आनन्दाश्रममुद्रणालयः, 1927 · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription; the work itself is in the public domain)
Contents
- p1
- p2
- p3
- p4
- p5
- p6
- p7
- p8
- p9
- p10
- p11
- p12
- 3
- 3_13
- 3_14
- 3_15
- 3_16
- 3_17
- 5
- 7
- 9
- 9_18
- 9_19
- 9_20
- 9_21
- 9_22
- 9_23
- 9_24
- 9_25
- 9_26
- 9_27
- 9_28
- 9_29
- 9_30
- 9_31
- 28
- 28_32
- 28_33
- 28_34
- 28_35
- 28_36
- 28_37
- 28_38
- 28_39
- 28_40
- 28_41
- 28_42
- 28_43
- 28_44
- 28_45
- 28_46
- 28_47
- 28_48
- 28_49
- 28_50
- 28_51
- 28_52
- 28_53
- 28_54
- 28_55
- 28_56
- 28_57
- 28_58
- 28_59
- 28_60
- 28_61
- 28_62
- 28_63
- 28_64
- 28_65
- 28_66
- 28_67
- 28_68
- 28_69
- 28_70
- 28_71
- 28_72
- 28_73
- 28_74
- 28_75
- 28_76
- 28_77
- 28_78
- 28_79
- 28_80
- 28_81
- 28_82
- 28_83
- 28_84
- 28_85
- 28_86
- 28_87
- 29
- 30
- 30_88
- 30_89
- 30_90
- 30_91
- 30_92
- 44
- 44_93
- 44_94
- 44_95
- 44_96
- 44_97
- 44_98
- 44_99
- 44_100
- 44_101
- 44_102
- 44_103
- 44_104
- 44_105
- 44_106
- 44_107
- 324
- 324_108
- 324_109
- 324_110
- 324_111
- 324_112
- 324_113
- 324_114
- 324_115
- 324_116
- 324_117
- 324_118
- 324_119
- 324_120
- 324_121
- 324_122
- 324_123
- 324_124
- 324_125
- 324_126
- 324_127
- 324_128
- 324_129
- 324_130
- 324_131
- 324_132
- 324_133
- 324_134
- 324_135
- 324_136
- 324_137
- 324_138
- 324_139
- 324_140
- 324_141
- 324_142
- 324_143
- 324_144
- 324_145
- 324_146
- 324_147
- 324_148
- 324_149
- 324_150
- 324_151
- 324_152
- 324_153
- 324_154
- 324_155
- 324_156
- 324_157
- 324_158
- 324_159
- 324_160
- 324_161
- 324_162
- 324_163
- 324_164
- 324_165
- 324_166
- 324_167
- 324_168
- 324_169
- 324_170
- 324_171
- 324_172
- 324_173
- 324_174
- 324_175
- 324_176
- 324_177
- 324_178
- 324_179
- 324_180
- 324_181
- 324_182
- 324_183
- 324_184
- 324_185
- 324_186
- 324_187
- 324_188
- 324_189
- 324_190
- 324_191
- 324_192
- 324_193
- 324_194
- 324_195
- 324_196
- 324_197
- 324_198
- 324_199
- 324_200
- 324_201
- 324_202
- 324_203
- 324_204
- 324_205
- 324_206
- 324_207
- 324_208
- 324_209
- 324_210
- 324_211
- 324_212
- 324_213
- 324_214
- 324_215
- 324_216
- 324_217
- 324_218
- 324_219
- 324_220
- 324_221
- 324_222
Text
p1
ānandāśramasaṃskṛtagranthāvaliḥ .
granthāṅkaḥ 96
p2
karaṇakaustubhaḥ.
kṛṣṇadaivajñaviracitaḥ .
etatpustakaṃ dattātreya viṣṇu āpaṭe ityanena saṃśodhitam .
tacca
p3
vināyaka gaṇeśa āpaṭe
p4
ityetena
p5
puṇyākhyapattane
p6
ānandāśramamudraṇālaye
p7
āyamākṣarairmudrayitvā
p8
prakāśitam .
śālivāhanaśakābdāḥ 1849
p9
khristābdaḥ 1927
p10
( atha sarvesdhikārā rājaśāsanānusāreṇa svāyattīkṛtāḥ .)
p11
mūlyamaṇakanavakam ( ā0 9)
ādarśapustakollekhapatrikā .
athāsya karaṇakaustubhanāmno granthasya pratyantarāṇi yairmahāśayaiḥ parahitaikaparāyaṇamanīṣayā saṃskaraṇārthaṃ pradattāni teṣāṃ nāmādīni pratyantarāṇāṃ saṃjñāśca kṛtajñatayā nirdiśyante-
p12
( ka ) iti saṃjñitam-puṇyapattanīyānandāśramamudraṇālayasthasaṃskṛtagranathasaṃgrahālayāntargatam . tacca samagraṃ prāyaḥ śuddhamārambhaprabhṛtisamāptiparyantamekākārākṣaraiḥ suvyavasthitalekhanaṃ dviguṇavedākāśendvagni (3108 ) parimitagranthāṅkāṅkitaṃ ca . jīrṇatayā'sya lekhanakālo bhūtarṣi ( 75 ) saṃvatsarebhyaḥ
prāktanaḥ syādityanumīyate .
( kha ) iti saṃjñitam-etadapyuparinirdiṣṭagranthasaṃgrahālayasthameva . gorasarasarasa( 6669 ) mitagranthāṅkāṅkitam . asya lekhanakālaḥ prārambhānnavamādhikārasamāptiṃ yāvat khendvaṣṭendu
( 1810 ) saṃkhyākaḥ śakaḥ . tadagre napanaikāṣṭaika( 1812 ) mitaḥ śakaḥ . akṣarākāralekhanarītibhedāllekhakabhedaḥ pratīyate .
3
( ga ) iti saṃjñitam- ‘raॉyala eśiyāṭika sosāiṭī’ etannāmakamohamayīsthitagranthasaṃgrahālayastham . ādyantayoradhikāratritayādhikāradvitayavihīnam . arthāllekhanakālajñānasādhanaṃ
gasti . tathā'pyatijīrṇatayā ‘ka’ saṃjñitapustakāpekṣayā
pañcāśatsaṃvatsaraiḥ prācīnaṃ bhavediti tarkayāmi .
ityādarśapustakollekhapatrikā.
atha karaṇakaustubhasthaślokānāmakārādivarṇānukrameṇā-
nukramaṇikā .
ślo0 dhṛ0
20
11 10 32
11
17 19
27
aṃśādivedābhyasanāt
aṃśāne'pasavyaṃ kuja0
abhirdūidhā'rca
atīto bhavetkola0
atha kujaravijejyā
atha naijadeśavihita0
athābhidhāsye guṇakān
aṃthāṃ gaṇo locanābhyāṃ
atha śuddhije'kastricandrā
adho dyusaṃgho'bdapavāra0
apamaṃjottamāśiṅi0
12
19
1 14
13 36
27
4 19 : 19
28 23
17
abhīṣṭaśravo'pyasya
arkatṛṣāṃśaravīndre0
aṣṭakṣabhā ghāta 0
,
astadayāsama°
11
25
itthāsairdivasaiḥ khagau
idaṃ bhavedravigrahe
inādūnalagne dyurātrāt
indugatiḥ pṛthivī
indoḥ sārkavidhoḥ
indrarojapadasthitasya
ibhākṣibhiḥ śakrasamaiḥ
16
7 6 21
17
13 7 36
3 24 2 14
udaganutaragola =
a 0 *33 lā0
18
19
udagyāmyagole
udayāstādhikāro
udyanmārtaṇḍarāgaṃ
unnatāṃśajyayā''ptaḥ
ṛjvorgataiṣyā yuti0
11
31
evaṃ parapakaraṇaka0
evaṃ śare vidhiḥ kāryoṃ
14
11
39
32
kabhaśakaṭaṃ ḍucarastadā
kakṣyo dṛgrahasūryayo0
kāryoṃ tadviśiṃkhau tu
kuṭilayo rahitāḥ
kendra ādhapade cānye
koṭiḥ śalāke
kāṭajyaka kendrabhava
krāntijyakā nakhala 0
kranterbhāgāḥ śītago 7
krāntyakṣasaṃskārala0
krānyasaṃskārāce0
krānyantaraṃ tanuyute 0
12 : 295
11 38
11 16 ; 31
37
3 4 18 :15
4 273 30:
11
14 3 183
13 . 18
22 19
12 . 37
13
khaṃ bhūpā daśanaḥ kuje .
khaṃ viśve khacara0
vacaṣambha 0
khaġazavādgamgra •
khagātkevalādudga>
khageśvavedonaśakaḥ
khavedapaśailiya4
24 4: 23ḥ
3 4 21 :
15ḥ 38
12
3 141315ḥ
.
[ 3 ..
3_13
a0 ślo0 50
5 3 2
3 4 25 : * 14
18 29
17 22
11 7 10 31
khavedāḥ khapakṣaḥ
vrātairjinaiḥ śara0
3_14
khaṃkṣoddhatā mānadalai0
khāṃkāhataṃ yudala70
khaṭvaṭjavantarā0
‘ga’
gaganagāsthitabhodaya0
garṇitamaṇitaramyaṃ
gamya itādadhike yadi
gokṣa aṣṭaravau
3_15
grasaṅgulane
grahakakhaṇḍabhave
14
16 16
38
16
24.
22 23
3_16
cana
caturghākṛtayastredhā
candre mṛgāce yadi
calokāntaraṃ veda0
cāpaśakaiḥ saṃguṇi0
caitradiātāstithayo ra
246
14
3_17
21
23
36
5
24
5
25
b
14.
chatratādinatasaṃskṛtā0
chane itābhimataṃ ja.
jalasemabhurvi
jarmadhyakhaṇḍaṃ daśa
taka
tajjāyā kimu jāhnavī
tatkaॅlenduḥ susthire
tatsūcaṭṭṇaṃ nālikaiḥ
tatsaṃbhavāsaṃbhava**
takṣa bāṇa cedastathā
14
7
31 21
14 1 38
3-12 :13
| 4ḥ .
a0
32
4
14
.20
38
29
36
37
13
13
11
tathaiva sarve parisādhya
tadanvaye pāvana eva
tanitāḍhayo
tadyātayeyasamaye
tasmādbruve sthiti0
tīkṣṇakarā yutaśīta0
toyāditeyeśa 0
ghāitakaḥ kutarkāḥ
tripakṣoditavakha 0
tribhajyakāyaḥ śrava0
tribhonitārkontara0
tribhonitādarśa0
yalpaṃ sṛjastadadhikena
14
38
12
11
3
31
24
24
datvā'tra karṇena
38
14
12
12
13
25
daśakoḥ śarā vyatrivedā
dāsrādayau dhṛvāṃśāḥ
dinārdhamabhāsāyane'rke
divicaro na mṛdu0
śṛṇajānitaḥ .
taphaladalamādī
dviguṇatithivibhaktā
dviguṇitabhagaṇāṃdvī
dvighno gaṇaḥ svīyarasāṃśa0
dvitryabudhyakṣeṣvaṅga0
drathabadhyakṣīṇyakṣatatva [ 0
19
14
26
22
26
11
12
33
5
27
23
dhūmraḥ kṛṣṇaḥ kṛṣṇara0
dhanyo'yaṣṭineta0
[ 5 ..
7
50 la0 pṛ°
4. 25
21 . 19
13
36
nate pañcakāṣṭhātithī
nataṃ tithyadhikaṃ
nandakṣoṇikṛtāḥ
nandahyanalakha 0
nabho'vanibhuvo da°
naghaṭaindavaḥ ṣaṭchutāḥ
nāgādyo'rkasya
nighnaṃ sūryebha tato
nijaneijapalabhāyā
nijanijātriyuteṣu
nijenduparvaṇi tribhe 0
niṣedhayantyastamite
naityayamyānta0
29
12
35
13 22
25
27
26
pakṣabhayaṃ calanaṃ
pakṣe 'thavāṅgaiḥ
paścādritiyūnaśako
padaṃ ceṣṭakaṇa
pare tribhaḍhayām̐
parodayo jñasya
pavanta evaṃ ravi0
pravavasāna hamadhya 0
pucchananamate
purantaraṃ vyañji9
pūrvāparaṃ nataṃ cātra
makuru tatkaraṇaṃ
maṃjapathapāṃvatsa .
matyasaṃsthavet .
saṃbhakṣabhākṛtī
21
21
11 19
27
29 15
21
14.. 22
21 23
27 .15
1622
12
29 27
f6 ]
a0 ślo0
gṛ0
29
prāgdṛkarmakhago
āgṭṭāṭṭakheṭāṅga-0
moktejhukālāṃśa 0
4 2 29
12 28
phalacatuṣṭayatāstvati
ba,
bāhūṃśatrilaghonmitā0
budhā mudhā yatra
13
1. 36
bha.
12
bhadhṛvadyucarabhe
bhuktiviyogahṛtā
bhogyāṃśaḥ svodaya 0
bhaumākarṇā diglavaiḥ
bhaumādīnāṃ cakritā
bhaumādīnāṃ śīghakendra
bhaumodayādhikara0
35
16 16
12
23 14
11 13
27 15
24
12
madhyame sthitivi0
madhyarddhataḥ sphuṭacaraṃ
madhyo'nyadikha 0
madhyo lāyo rasa :
mandasphuṭābeṃcara 0
mandodadrābha 0
mānārghaviśleṣa0
35
5 : 25
23
27
28 11
23 23
19 22
12 22
manakyakhaṇḍāmata 0
mānaikyakhaṇḍaśara0
māsāce caraṇe'ntime
muhustu cendoryadi
16
28
maitrādhakhaṇḍe yu
[ 7 ..
9
a0 ślo0
16
31
11
12
14
35
38
36
yacchakhaṇḍaṃ pra0
yasaṃhitārtikuśalai0
yadā'ṣṭabhastho'0
yathaikagole rāvi0
yadvā ṣaṇnagabāṇa9
yameṣacaḥ sūrya0
yastu sudhākaratā0
yāmyottarā yadi
yugānyaṅgadasrā
yugābdhayo nāgaguṇā
yugme pade madhyaśara0
yutā mṛduḥ sphuṭaṃ
yutyā hṛtā dantarasa
yogaścakradalaṃ
yo madhyātsphuṭato
117
20
12
5 11
22
14
36
1
26
ravividhugrahamāda0
raverbhāgyakālena
21
1.6
25
23
rasyāḥ pañcadhā'ga
5
25
rudranetasamāyutā
rudrākhyaṃ lokaśarā
lalamado'yanabhaga 0
laṅkāyāṃ bhavanodaya0
labābhidhaḥ rakhana0
lokāṃbdhibhiścandrabhavai0
va,
vakracakramoṃṭya
ne 'javaikyena hṛtā =
16
16
18
17ḥ 13
0
3 26 6 15:
8 13: : 28.
[ 8 ..
a0
26
1 18
11
vande keśavadaivajña 0
vākīpamajyāṇu0
vidhūr grahāṃśo
viśleṣāliptaśca tayo0
vyaguraviśca rātristi 0
vyagvindudojyaṃ0
vyastaiḥ khaṇḍairutkrama0
vyomātyaṣṭiścalāṅga
25
22
śaṅkaneragre tadyathā
śarāḥ śarakṣā
śarāgāḥ kuśailā
śara rasāḥ sapta
śīdhāṅgaḥ khaṃ vaida0
śīghrāṅgadhastha0
śītakaraṃ timiraṃ tu
bhṛṅganatau bahu0
śeṣaṃ sthiraṃ yaśīha9
śeṣe sparśa dinasye0
avo'ṅgaśca devendra0
4 30 30
3 14 13
3 13
11 31
11
3 3 27
41
10 1 30
26
5 154-3 4 22 :
3 11 4 3 12
1:336
24ḥ
ṣaḍnalambanamitai0
ḍaḍulenātra
ghaḍdasrā dviśarā
ghaḍha dvau jagatī
11
18
sadgurutāmupayāta
sayanagrahabhujaś °
sāyanasūryabhujī0
sāceṃ rūpaṃ syāṃcaṃtu0
21
12
14
[ 9 ..
9_18
a0 1 0
50
21
28
14
13 11
37
24
9_19
28
20
siddhā nabhogī sudha0
sureṃgatī rasahya
syastakāle khaca0
so'pyanyathā bhavati
spaṣṭabhuktivivarā0
spaṣṭā krāntiḥ kheṭataḥ
9_20
sphuṭavalanalavādhava
sphuṭo'dhikonmadhuto
syātsyāgīitaṃ tu
svakhāṃgāṃśahīno
svādhyāyaṃ dhanurantaraṃ
svardhanāḍhayaṃ śītagoḥ
4
11
9_21
1
32
15
21
1 16
13
36
hatā palaśravavṛtā
9_22
himakarapramukheṣvi
18
19
4. 15
iti karaṇakaustubhasthaślokānāmakārādivarṇānu-
krameṇānukramāṇikā .
prastāvanā
9_23
athaiṣa ānandāśramamudraṇālaye karaṇakaustubhanāmā jyoti:śāstrīyagranthaḥ prakāśyate . so'yaṃ
gobrāhmaṇapratipālaketyādibirudāvalīvirājite śivarāyābhidhe maharāje mahīṃ praśāsati sati
tadanuśāsanena jyotirvidā kṛṣṇadaivajñenaṃ viracita iti bālakṛṣṇātmajaśaṃkaradīkṣitairbhāratīyajyotiḥśāsranāmni granthe (pṛ 0290.291) ityatra pratipāditam . tata evedamadhunātanānāṃ mahārāṣṭravācakānāṃ viditamabhūt . nanu grahalāghavādiprabhṛtibahuvidheṣu karaṇagrantheṣu satsu
kimarthamayaṃ kṛṣṇadaivajña etadgranthakaraṇe pravṛtto'bhūt . kimarthaṃ ca śivarāyeṇāyaṃ tādṛgrantharacanāyāṃ pravartitaḥ iti cecchṛṇu . yadyapi grahalāghavādayaḥ karaṇagranthāḥ svalpāyāsasādhya
gaṇitāḥ sulabhāvabodhāśca santi tathā'pi āsetu āhimācalaṃ sarvatra mahīmaṇḍale pañcāṅganirmāṇe prāyaḥ śiṣṭairgrahalāghava evā''driyate . sa ca grahalāghavanāmā grantho gaṇeśadaivajñena netravedābdhibhūmite (1442 ) śake prāṇāyi . tata ārabhya bhūtadvīnduparimiteṣu (125) vatsareṣu vyatīteṣu grahalāghavasādhyagāṇitaṃ na samīcīnyena dṛkpratyayatulyatāmavataratīti grahalāghavaviṣaye ākṣepavādo loke pravṛttaḥ . atha cāyogyakāle anuṣṭhīyamānamapi karma saphaḻe sukhodarkaṃ ca na bhavati . loke'pi yathākāla eva kṛtaṃ karma phaladaṃ bhavati . yathā bījāvāpādi kṛṣikarma prāvṛṭkāle kṛtaṃ cettadaiva phaladaṃ bhavati . anyathākāle kṛtaṃ cettatra vṛṣṭerabhāvāddhānyalābho na bhavatītyetāvadeva
na kiṃntūptaṃ bījaṃ nāṅkuramapyāsādayatīti sabījasya lābhasya hāniriti spaṣṭam . tathā
śarīre candanānulepanamuṣṇakāle kriyamāṇameva sukhaparyavasāyi dṛśyate nānyakāle kriyamāṇam . pratyuta śītakāle śītopacāraḥ kriyamāṇo himajvarādikaṃ niṣpādayedityapi
saṃbhavatīti mahadaniṣṭaṃ pratīyate . tathāca vyavahāraviṣaye'pi avyavasthā prasajyetetyanusaṃdhāyemāmavyavasthāṃ parihartuṃ yathā mahārāṣṭrīyabhāṣāśuddhyarthaṃ rājavyavahārakośanāmā grantho
rājavyavahārakuśalairniṣpāditastathā pañcāṅgaśuddhyā eva karaṇakaustubhanāmā granthaḥ saṃkṣiptaḥ
sansulabho'pi dṛkpratyayagaṇitayostulyatāmāpādayañchrīśivarāyamahārājena kṛṣṇadaivajñena
kārita iti
9_24
prakuru tatkaraṇaṃ grahasiddhaye. sugamadṛggaṇitaikyavidhāyi yat .
iti nṛpendraśivābhighanoditaḥ . prakurute kṛtikṛṣṇavidhijñarāṭ .
iti tadīyaślokātsidhyati . etadnusaṃdhāyaiva granthakartrā'sya karaṇakaustubha iti
nāma vyadhāyi . khagolasthitattajjyotiścakrīyatattadrekhāṃśagatagrahanakṣatrādijñānopāyabhūto
jyoti:śāstrīyagranthaḥ karaṇaśabdenocyate . sa ca kaustubha ivetyupāsitasamāsaḥ . atra
kaustubhasya dṛṣṭāntatvenopādānādyathā sa maṇirnirmalo'ta eva svaprabhayā'ndhakārasthitaṃ vastu
samyak pratyāyayati tathā'yaṃ karaṇagrantho nirdoṣaḥ sandṛkpratyayatulyagaṇitaṃ pratipādayatīti
sūcitam .
so'yaṃ kṛṣṇadaivajñaviracitaḥ karaṇakaustubhaḥ svakṛtasyaiva tantraratnanāmno'tivistṛtasya
granthasya saṃkṣiptaḥ pariṇāma iti manye . tasyāsya mahatastantraratnasya hastalikhitā
pustikā śaṃkaradīkṣitānāmathavā'nyeṣāṃ keṣāṃcitdṛkpathaṃ nādyayāvatsamāpatitā . ataḥ
karaṇakaustubhapranthagatānāṃ tattatsthalīyaśaṅkānāṃ parimārjane sarvotkṛṣṭaṃ sādhanamajñātāvasthāmanubhavatīti mahārāṣṭravācakān saṃśrāvya tādṛśatantraratnagranthapustikāsaṃpādane prayatnavadbhistatrabhavadbhirbhavādbhirbhavitavyamiti tānvijñāpayituṃ karaṇakaustubhagranthasaṃbandhinaḥ kāṃścidvipayānsaṃkṣepata ullilikhiṣāmi . atra granthe bhāgāparaparyāyāścaturdaśādhikārāḥ santi . te ca yathā -
9_25
1-madhyamagrahasādhanādhikāraḥ 2-candrasūryaspaṣṭīkaraṇādhikāraḥ
3-pañcatārāspaṣṭīkaraṇādhi0 4-tripraśnādhi
1-candragrahaṇādhi 3-sūryagrahaṇādhi0
7–tithipatrato grahaṇasādhanādhi0 8-udayāstādhi0
9–grahacchāyādhi0 10-candraśṛṅgonnatyaghi 0
11-grahayutyadhi 12-nakṣatracchāyādhi0
13-pātādhi0 14–pātasaṃbhavāsaṃbhavalakṣaṇādhikāraśceti .
9_26
etāvataivaṃ sthūlamānato jñāyate yadetadgranthasya racanāsaraṇī grahalāghavānusāriṇīti .
yato'yaṃ kṛṣṇadaivajño granthārambhe granthanirvighnaparisamāptipracārādipratibandhaka duritopaśamāya vande keśavadaivajñasārvabhaumapadāmbujamiti jyotirvitsārvabhaumakeśavadaivajñacaraṇāravindavandanarūpaṃ maṅgaḻamācarati tato grahalāghavakārasya gaṇeśadaivajñasya pitari keśavadaivajñaviṣaye'tīvā''darabhāvaṃ bhajata ityanumīyate . tataśva keśavadaivajñapraṇītajyotirgrantheṣvapi
ādarabhāgayamityuktirapi punaruktireveti . karaṇakaustubhanāmni etasmiñjyotirgranthe'nena
granthakartrā gaṇitārambhapravartakaṃ varṣamānaṃ pañcarṣibhūtabhūmitaṃ (1575 ) parigṛhītaṃ tathā
kṣepakāṅkāścāpi tadvarṣīyameṣasaṃkramaṇakālasaṃbhavā nirdiṣṭāḥ . paraṃ cetaratra kvāpi jyotirgrantheṣu dṛṣṭipathamanavataran kaścidviśeṣo'tra pratipāditaḥ . sa yathā-saptarṣīṇāṃ kṣepakāṅkān 6 rā0 11 aṃ0 30 ka. parimitānnirdiśya teṣāmṛṣīṇāṃ vārṣikī gatiraṣṭau
kalāḥ (8 ka.) arthādekasminvarṣaśatake ekanakṣatraparimitetyacakathat . tadidaṃ saptarṣikāḻaparigaṇanaṃ kāśmīrākhyakṣetravarjamitaratra pradeśe kutrāpi kenāpi nāṅgīkṛtaṃ dṛśyate nāpi vā
[ 3 ..
9_27
bheryate . evaṃ satvanena mahārāṣṭrīyeṇa jyotirvidraṇeyaṃ āṅparigaṇana muddeśamanusaṃdhāya
paryīkṛteti jñātuṃ na pāryate'smābhi: . grahalāghavakārairyācāpasadhanaṃ vinaiva gaṇitapra :
kriyāṃ racayitvā tathaiva rītyā prahasārdhanasya śikṣaṇenevedānataṃnā jyotirvidaḥ śasro-
papattau durlakṣavanta: kṛtāṃ iti ya ākṣepo gaṇeśadaivajñopari cchatropātaiḥ kerunānārūpaihaga.
ṇitapaṇḍitaiḥ kuto'sti so'yaṃ naitanthaviṣaye khodayamāsādayituṃ samutsahate . yato'tra
anye gaṇitaviracanāyāṃ jyācāpasāhāyyaṃ parigṛhītamasti . kiṃca jyāpiṇḍamaṃśadaśakā
makaṃ parikalpya tadupayogo bahuśaḥ sthaleṣu kṛta iti . prahalāghavakāreṇaikādaśasaṃvatsarā
smakaṃ vacanaṃ parikalpya rasendukhabhya ( , 4.0 16)pekṣayā nāghikrayā'hargaṇavṛddhayā
bhavitavyamiti vyavasthā kṛtā . karaṇakaustubhakāreṇa vekavarṣātmakasyaiva cakrasya pari
kalpanādbhatarasāmya336 )pekṣaya nādhiko'hargaṇo vadhenāthacāhargaṇamadya gaṇita-
prasādhane prayāso'pyalpaḥ syāttathā'ṣa varṣagatiniyādane garoyānaprayatnaḥ kartavyaḥ
syāditi bhāti. asminnye barṣamānaṃ sāṃpratikasūryasiddhāntamanusareṇa pañcaṣaṣṭhi (361)
dināni, pañcadaśa (16) ghaṭyaḥ enaṃtriṃśat (3) paṃlāṃni, ekatriṃśat (31)
vipalāni, caturviṃśatiḥ (24) pravipaḻanītyetadātmakamurarīkṛtam . śūnyāyanāṃśava
cchāmayaṃ varṣa śūnyabhūtaveda ( 410 ) parimita parigṛhya teṣāmayanāṃśānāṃ varṣagatiḥ khara-
sātmaka(90vikalāparimitā parigṛhītā . nakṣatrabhogāśca prahalāghavoktanakṣatrabhagavattatta-
parimitā eva bhavanti . tathā'pi viṃśasyaṃ( 20 )śātmako bharaṇabhogo gajakhendre
( 108) śaparimita āśleṣābhogaścaikenāṃśena prahalāghavoktabhogaparimāṇānnidyate .
tatharṣinetrabhvaṃ ( 127 ) śaparimito maghābhogo'pi prahalāghavoktabhogaparimāṇādaṃśadvayena
mitro bhavatīti kṣeyam . andhasamāptisamaye śeṣe pranthakartṛtvena svīyanānte niśī
kurvankṛṣṇadaivajñaḥ prathamataḥ svānvavāyapravartakasya brahmaṇo mānasaputrasyāta eva paramapūjyasya
kaśyapamaharṣermahattāmupavaryaṃ svavaṃśaśānukīrtanamitthamakarot---
tadanvaye pāvana eva tatra vaṃśāvataṃso'bhavadunnatāṃsaḥ .
śrīmanmahājyotiṣavidvadabhyo nāmnā mahādeva iti prasiddhaḥ ..
tajjāyā kimu jāhnavī vijayate baghaināmnī sadā
tasyāṃ tajjanitaḥ supuṇyanicayaḥ śrīraṅganāthānujaḥ .
kṛṣṇaḥ kokaṇasattaṭākanagare deśasthavaryo vasan .
tenāyaṃ karaṇeṣu kaustubha iti granthaḥ kṛto dhīmatoṃ .. iti .
tena kṛṣṇadaivajñasya piturnāma mahādeva iti, māturnāma bahvaītijyeṣṭhabhrātu
, :
nāma phranātha ityevaṃbhūtvā'yaṃ deśasthaśabdābhidheyo brahmaṇaḥ sahyādrisaṃnidhau māvaḻasaṃjñake
[ ° ]
pradese nivasannāsīditi ke0 śaṃkaradīkṣitānāmabhiprāyaḥ . paraṃtu sadhadrisaṃnidhāvityādiḥ
kasacchabdādyamartho'vagataḥ .,koṅkaṇasattaṭaketyādiśabdāditi cennāyaṃ hṛdayaṃgamo'rtha ,
iti mama pratibhāti . yato'yaṃ śabdastapradeśasthitagrāmaviśeṣanirdeśārthaṃ prayuktaḥ syāt .
savāyigrāmo na kheṭakharvaṭādiratyantasvalpaḥ . kiṃtu mahān syāditi tatra nagaraśabdaprayo.
gamīyate . nagaraśabdena caṃ nagā ivaṃ prāsādā yatreti vyutpattyā bahulokanivā .
sasthānamucyate . tathā ca--
praṇthakriyādinipuṇaiścaturvarthaṃjanairyutam .
anekajātisaṃbandhaṃ naikaśipasamākulam .
sarvadaivatasaṃbandhaṃ nagaraṃ svabhidhīyate ..
iti nagūralakṣaṇamuktam . ata etadbhanthakartuḥ kṛṣṇadaivajñasya nivāsabhūtagrāmanāma
saṃśodhanārthe mahārāṣṭrīyavācakāṃnmuhurmuhurvijñāpyāsmādrekhāṅgiramāmīryalam .
mi0 kārtika śu.31 śanibāre śake 1849
x} āhe nudetaneṣuśarmāṇa
ītyupanāṃpakaviṣaṇutanujaḥ
oṃ tatsadrahmaṇe namaḥ .
karaṇakaustubhaḥ.
kṛṣṇadaivakṣaviracitaḥ.
tatra prathamādhikāraḥ.
udyanmārtaṇḍarāgaṃ pravaratarakarākrāntademāntanāgaṃ
tārā yatpuṣkarātkhe sphuradamalaptāḥ sīkarā bhājyapāḥ .
strīyā lokā viśokāḥ sakalasukhayuta yarapadañjasmṛteḥ syuḥ
pratyūhavyūhakālaṃ vibudhavaranutaṃ taṃ namāmo maṇeśam |. 1 ..
vande keśavadaivajñasāvebhamapadāmbujam .
chātravṛndamanobhṛṅganiṣevitamabhīṣṭadam .. 2 ..
9_28
prakuru tatkaraṇaṃ prahasiddhaye sugamadṛgāṇitaikyavidhāyi yat .
iti nṛpendraśikhābhidhanoditaḥ prakurute kutisṛṣṇavidhijñarāṭ .. 3 ..
9_29
athābhidhāsye guṇakānhimāṃśau veda ināḥ ṣaṇnigamāḥ kha vedāḥ .
4 12 46 40
bhādho'ñjatuṅga dharaṇī diśaḥ māvedāḥ śaśī bhūtanathe paryaśāḥ .. 4 ..
9_30
1 10 41 .. 1 6,11
siddhā nabhogā yudhaśīghatuṅga mahī jinā bāṇakṛtā dhṛtiśca .
24 9 1 24 45 18
gurau mahī khaṃ kuyamā rasāśca bhṛgūccake'āstithayo maheśaḥ .. 5..
9_31
21 6 15 11
yabheṣaṣuḥ sūryasute. khaparkaḥ sūryāḥ khabāṇa aguje kucandrāḥ .
52 12 12 11
diśo'ṣṭarāmā basusāgarāśca saptarṣei jara(je) khaṃ khamibhā ghiyaśca .. 6 ..
28
10 38 48
rudrātrayaṃ lokaśarā jināśca śuddha samedo'ñjatithīndurāmāḥ .
11 3 53.24 - - 1 15- 31
indvanisiddhaḥ kṣayage khamaṭghedāḥ kuṣo dviśarā rasaniḥ .. 7 ..
31 24 9 48 21: 52 36
guṇakāḥ .
grahāḥ ce. caṃ.u. maṃ. cu.u. gu . śu.u. śa. rā. 4. śu. abda. kṣa.
rāśyādi- 4 1 6 11 1 70
7 0 11 11
guṇakāḥ 10 11 9 12 10
12 24 11 0 3 11 48
16 4 1 24 59 21 11 12 38 8 13 31 21
40 1 9 1 6 12 10 48 9 24 31 12
24 36
1
cakraṇa 12 12 12 12 12 12 12 12 12 3 7 7 1
atha kṣepakaḥ .
yugānyaṅgadasrā viṣādaṅkadatrā
4 26 28.. |
28_32
vidha kṣepa ucce śara nāgapakṣāḥ .
28
khavaṇaḥ kujaṃ ṣaṭ ca piṇḍa yugamā
50 6 28 14
budhoce viyatanabhūpāḥ surejye .. 8 ..
28_33
0 25 16
navaṣṭendavaḥ ṣaṭchatāḥ śukratuṅga
9 18 46
diśaḥ ṣaṭ kharāmāḥ śanau trīṇi viṃśat .
10 6 30
kupakṣā aṃga bhūbhuṣo dvau radāśca
21 11 2 32
munīnāṃ rasāḥ śaṃkarāḥ khāgnayaśca .. 9 ..
28_34
6 11 30
atha śuddhije'katricandrā dināthaḥ
12 13
sameśe yuganyakṣivāṇā nagākṣāḥ .
4 52 5 7
1 pādenaichanatriṃśat .
kṣaye rakheṃ narakhaḥ pañca cakrāṇi caiṣā-
20
minaḥ khasrayo vasaraḥ pañca cātra .. . 13 ..
28_35
12 3
kṣapakāḥ .
grahāḥ caṃ.u. maṃcu.u. gu śu.u. . śa. rā. 4ḍa. śu. abda. kṣa.
caṃ. .
rāśyā- 4 9 6 7 9 1 2 3 11 6 12 4 0
dise- 26 28 28 21 1 8 6 20 2 11. 13 12 20
pakāḥ 28 10 14 16 46 30 21 2 30., 0 97 6
49
cakrāṇīi 12 12 12 , 12 12 12 12 12 12 30 7 6
28_36
paścādritighyūnaśako gatābdistadghnā guṇāḥ nepayutā dhruvāste .
1575
saurābdato'hargaṇajā yutāstaiḥ sūryodaye madhyamakhecarāḥ . .. 11 ..
28_37
gatadā hṛtāḥ pañcarcelai bhṛgūve
75
vidhau madhyame ca.ṣi lipta dhana tāḥ .
vipādaḥ kujoraghoḥ śanau cardhitastā
vidhūcce'ṣṭamāṃśastvṛṇaṃ śeṣayoḥ kham .. 12 ..
28_38
caitrādiyatastithayo triśuddhā niragraśuddhyā'vamanāḍikadyaiḥ .
svavedaṣaḍlabdhadinaiśca hīnā varṣaśanāḍyūnita ṣaṣṭiyuktāḥ .. 13 ..
28_39
64
adho dyusaṃ gho'bdapavarayukto vāro raveḥ saikanirekatā kecit .
śuddhyalpakāthetithayo gata. dadyavṛndataḥ khecarasi dviruktā .. 1 ..
28_40
phuṭo'ghikaścenmadhuto'pi yatastithastadeyaḥ parigṛhya sa. dhyaṃ .
6dā na śudhyānayane ca labdhastadyuktaśuddhyā dhṛgaṇo vidheyaḥ .. 15 ..
svakhaṅgavaṃśīno gaṇo dvidvicitrairavāptaśayutrinavṛndaseṃbadhīḥ .
1322
bhavenmitra evaṃ budho daityamantrī dṛtaṃ mandamāheyadevejyatuṅgam .. 6 ..
28_41
yastu sudha!karanabhueyātaḥ śakrasamabhyasanada ṇa eṣaḥ .
14
strīyamunīndulavādiviyuktaḥ candragaṇāptakalobhitaliptaḥ .. 17 ..
28_42
17 140
vidhūḥcaṃ grahāṃśa gaṇadyadviliptaḥ
syakhaḻyayayuṅkavṛndayuktā lavādyam .
49
gaṇārdhendubhāgo gaṇādbhayaṣṭidhalabdha
19 47
kalāḍhayo viśuddho'kaṃtaścandrapātaḥ .. 18 ..
28_43
athāhāṃ gaṇo locanābhyāṃ hṛtaḥ syātsvayugmabhāgena yukto layaḥ .
21
gaṇādrāmabhūbhṛddhṛdi saṃliptādikenānvito medinīnandano'yam .. 19 ..
28_44
73
aṃśādivedabhyasanabudhāśutuṅgatramāyati divāgaṇo'yam .
gaṇāttayāṅganābhyasanālaveṣu pañcāṅgabhaktāphalabhāgayuktaḥ .. 20 ..
28_45
65
sadgurutāmupayāti gaṇo'yaṃ bhāgabhu rakha ravisadbhajanena .
12
vyomamahīdharabhaktavihīno'pyāśudiāraṇataḥ kalikāsu .. 21 ..
28_46
70
dvighno gaṇaḥ svīyarasāṃśahīnaḥ śīghra uvācaṃ bhṛgujasya tuṅgam .
dvighnāṇākanibhirāptabhāgahīnaṃ gaṇaḥ khannivihṛcchaniḥ syāt ..22..
31
madhyo laghadyo rasapañcabhiḥ phalena yuktaḥ kalikāsu vṛnda. .
156
bhāgāḥ kharāmaircihṛtā gṛhaṇi cakrāṇi tanyarkatribhajitāni 23.
62
gokṣā aṣṭa ravau vidhau gatikalāḥ khaṅgadrayo'kṣām yo'
59 8 790
1 ka. ‘ptaḥ sra .°.1.2 'bhāīndra ' .
noce'ṅgani kusa garāratamasi ta rāmāḥ śiva bhūsute ..
41 3 11
bhūrāmā rasabāhavo budhaca lobhece padasiddhā radaḥ .
3 1 26 245 32
ye pañca bhṛgūccake rasa khagā nagaḥ śanau ve kale .. 24 ..
28_47
96 8
grahāṇāṃ gata ra .
ra. caṃ. u. rā. ma. cu.u.
19 790 6 3 3 1 241
śu.
1
śa.u. . śa.
96 2
ḍugaṇajāṃnatakhaṭaḥ kṣepayukto nirakṣe
kṣitijanikaṭasūṭī madhyame madhyamaśca .
udayaraviphalābhyāṃ spaṣṭa sūryodaye'sau
dvividhaviṣayajābhyāṃ saṃskṛta : svīyadeśe .. 25 ..
28_48
yo madhya sphuṭato'yanānvita raverbhagāṅgabhāgaśca ya.
nāḍyaḥ strodayakaistadantaraddata bhuktirviliptāḥ khage .
svarṇa caudayike'yanānvitaratra madhye tulādige .
tanśrāddhakṛcodayantarabhavaṃ kameṃ grahaṇāmidam .. 26 ..
28_49
purāntaraṃ nyaiti palāni dadyātsvarṇa khusaṃghe parapūrvasaṃsthe .
rekha purāstrīyapure vidheyā divagaṇānmadhyakhagāstataśca .. 27 ..
28_50
phalacatuṣṭayattastviti saṃskṛta dyumatayo'kemukhā yadi madhyamāḥ .
abhimate samaye paricālayenmṛdujavena tataḥ sphuṭatokta6t .. 28 ..
28_51
iti śrīmanmahādevadaitrajñamajakuṣṇadaitraśuciracite karaṇakaustubhe .
madhyamarjuhasādhanadhikāraḥ prathamaḥ ..
1 kha. ’grahaḥ na’nā°
dvitīye'dhikaraḥ.
nāgadvayo'rkasya lagha mṛdūccaṃ bhaumādikānāṃ mṛdutuṅgabhagaḥ ..
78
khānīndavaḥ kakutayo yamādricandraḥ khanāga navahipakṣāḥ .. 1 ..
13 7 221 172 80 237
divaṃcaranamṛdudrutatuṅgī bhavāṃta kaॅndramida ca tadadvayam .
kriyatulādipadbhagakendrake dhanamṛṇaṃ mṛduśīghaphalaṃ ca tat .. 2 ..
28_52
yaspaṃ bhujastadadhikena vinaṣaṅbha
ṣaḍbhādhikaṃ vigatapabhamato navorvam .
cakracyutaṃ bhavati darahitaṃ tribhaṃ syā
koṭinibhaṃ padamiti bhaṃgaṇe yugāniṃ .. 3 ..
aṅgāṇāṃ mandocca.ni .
ra.
maṃ.
cu.
gu.
śu. . .
18 10 11 22 27 27 .
caturdhātkṛtayatredhā tatranani dviyeṃgāśvinaḥ .
25 24
tripakṣā dvi→ipakṣāśca svargaścatidhṛtirdūidha .. 4 /
23 2 22 21 19
bhṛtyo'syartṛiṣāritayo manvīśā diśo nava .
18 17 16 15 1412 1 1 10 9
vasvaddheṣvagnipanaikāḥ kramajyākhaṇḍakāni hi .. 5 ..
28_53
krama'yakhaṇḍanaṃ
kramajyā 0 1 2 3 4 5 6 7 8
khaṇḍāni 0 26 26 26 26 24 25 21 24
khaṇḍayogaḥ 0 26 62 78 104 1 29 114 179 20 3
kramajyā 1 1 12 13 1.4 19 1 6
khaṇḍāni 24 2 3 22 22, 21.19 1918
khaṇḍathogāḥ 227 210 272 294 3 11 334 39 3 371
kramajyā 17 18 19 20 21 22 23 24
khaṇḍāni 17 16 11 14 12 11 10 9
khaṇḍayogāḥ 388 4 0 4 4 19 4 33 4 4 1 416 4 6 6 4 79
kramajyā
25 26 27 28 29 30
khaṇḍayogāḥ. 483 489494 497 499 9 7 7
++
bāhūṃśatrilaghonmitārdhakayutiḥ śeṣadvanabhogyārdhata.
rāpairlakadhasamanvitā daśahṛtā maurvaṃ kramātsyātsphuṭa .
dignāgojyaguṇādvalānyagatahaṃbrighnāvaśeṣānvitā
tridhanī śuddhadalonmitiśca bhavati spaṣṭaṃ kramātkārmukam .. 6 ..
28_54
ṣaṭdala dviśarā gajādya udadhyāśā navārka catu
26 52 78 104 129
stithyo'ṅgāṅgibhuvo guṇadhriyugala bhadau vatatvāni ca .
154 - 179 203 227 250
pṛkṣāṇyadhidhanacāśvinastithiguṇa vedāmarā ivāśuga-
272 294 315 334
trīṇyekādriguṇā dvipadvipaguṇā vedaṅghedāḥ kramāt .. 7 ..
28_55
353 371 388 404
nandakṣoṇikṛtāḥ surādhaya iṣuśrusyaddhayo'ṅgaśuga-
419 4 3 3 445
bhṛtyo'ṅgatuṃ hataḥ śarādrinigamā rāmāṣṭapāthodhayaḥ .
456 466 475 483
nandaṣṭabhṛtayaḥ kṛtāṅkanigamaḥ sapta(ṅgavedāstathā
489 494
gotānāni khakheṣavo nigaditā jyakhaṇḍayogā ime .. 8 *
499 50 0
vyastaiḥ khaṇḍairutkramajyā dhanuśca
sviṣṭakaॅndropendakendrasya bāhoḥ .
jāvā sādhya yakṣabhecyamasamaṃ
23 10
bhaktāṃśākhaṃ doḥphalaṃ liptikāsu .. 9 ..
28_56
2
utkrama jyaḥ
5
6
7
8
utkramajyā- 1 2 3 4
khaṇḍāni
khaṇḍayogāḥ 1 , 3 6 11 17 21 34 4 4
utkramajyā 9 10 11 12 13 14 15 16
khaṇḍāni 11 12 14 15 16 17 18 19
khaṇḍayegā; 15 6 7 819 112 129 147 166
utkramajyā- 17 18 19 20 21 22 23 24
khaṇḍāni 19 21 22 22 23 24 24 21
khaṇḍayogāḥ 181 20 6 228 210 273 297 321 346
utkramajyā- 25 2 6 27 28 29 30
khaṇḍāni 21 21 2 6 26 26 26
khaṇḍayoga: 271 39 6 422 448 474 900
svārthena''ḍhyaṃ śītagoḥ saṃskṛtau stastābhyāṃ spaṣṭa saṃskṛtārkeṇa ketū .
mābhdenaiva syātsphuṭatvaṃ tayośca tadvatyoryatra tayoḥ śīghatujhī .. . 10 ..
28_57
rasanaṣṭamaślokoṃ kha, pustaka eva dṛśyaite .
koṭijyakā kendrabhavā nijāvayukto raveścaddahatphalaṃ syāt .
32
vidhoḥ svasūryeśaviyuvakulīranakrādikendraṃ svamṛṇaṃ gatau tat .. 11 ..
28_58
12
khaṣañcabedanaśa kaḥ khaṣaṅabhirbhakto'yanāṃśāḥ syurathāyanāṃśān .
450
dava khage krānticareṣṭakālāndṛllakṣapātānvalanaṃ ca kuryāt .. 12..
28_59
dinārdhaprabhā sayane 'rke kriyādau palākhyaprabhā śaṅjā tristhitā sā .
hatā paṅkimātaṅgaradigbhiḥ krameṇa hṛtā'ntyā tribhiḥ syuścarārdhāni tāni. 13..
28_60
10 8 1 0
sāyanasūryabhujasam̐dalaikyaṃ bhogyahatāṃśavalokalavādyam .
syātsvamṛṇaṃ ca caraṃ rasabhe'rke taulyajage viparītamathāste .. 14 ..
28_61
tīkṣṇakarā yutaśatakarāṃśā labdhamitāstithayo ravibhaktāḥ .
śeṣamitaṃ haraśuddhamayataṃ tadvikalā ghaṭikā gatagamyāḥ .. 15 ..
28_62
bhuktiviyogahṛtā dviguṇāstāḥ pūrvadale tithayo nagataṣṭaḥ .
syātkaraṇaṃ kuyutaṃ tvapare'dhatsṛṣṇamanaḥ parataḥ śakuneḥ syuḥ .. 16 ..
indoḥ sāūṃvidhoḥ kalāḥ khakhagajairbhaktā bhayogau gatau .
8 0 0
yātaiṣye kuru pūrvavadvikalikā bhūvarayā jayakṣena ca ..
bhaktāḥ syuḥ kramaśo gataiṣyaghaṭikā nakṣatrayutyostithiḥ .
vāro bhe cai tathaiva yogakaraṇaṃ paścāgamevaṃ sphuṭam .. | 17 ..
28_63
iti śrīmanmahādevadaivajñamajakṛṣṇadaivajñaciracite karaṇakaustubhaṃ
sūryacandraspakaraṇādhikāro dvitīyaḥ .
1 ka. phaisamaikyaṃ . 2 kha. 27veṃ ī°. 3 kha. ca yutistayaiva ka° . 4 kha. ‘bhe pañcāṅga
yanādhi° .
tṛtīyo'dhakaraḥ} .
khaṃ bhūpā daśanāḥ kuje nagakṛtā vyaṅgāni saptadyo .
0 16 32 47 62 77
vyaṅkanaḥ ṣaṭkadiśo'ṅkaśaṃbhava ilāciśve dvivedendavaḥ .
92 106 119 13 1 142
bhūtithyo'ṣṭaśarendavaḥ kuṣaḍilā mātaṅgapaṃcendadhaḥ .
151 158 161 158
ṣaṭśakra na vaśaṃkarāḥ khagirayaḥ khaṃ syuścaḻāḍū ime .. 1 ..
28_64
146 119 70 0
nabho'ghanibhuvo divo'tha daśanāḥ karāmbhodhayaḥ.
11 21 32 42
kupaśca khaṣaḍaṣṭaṣa śaranagā aśītivṛdhe .
51 60 68 75 80
yugāṭṭaṣaḍibhāḥ śarākugajāstriśailaḥ khaṣaṭ .
84 86 85 81 7360
bhavanti krutavārdhayo guṇakarā'laṅga nabhaḥ .. 2 ..
28_65
44 23
khaṃ ṣaḍ viśve khacaraśaśinastasyasaṃkhyāḥ kura.māḥ .
2 31
ṣaṇṇa bagoṃ'barajaladhaya khyabdhaya'kṣābdhayaśca ..
36 40 43 45
ṣaḍveda dvigṛṇajaladhayo'bhra(udhayo'dhyagnayaśca.
46 43 40 34
bhānyaṅkā daśa nabha ime vāpateḥ syuścalaṅgaḥ .. 3 ..
28_66
27 19 10 °
vyomāyaṣṭiścalāṅkā jaladhiguṇāmitāḥ kheṣavaḥ saptapakāḥ .
17 34 50
yaṣṭāṅgaṅgā yugeśā navakaraśaśino'gnīndrakāḥ saptatithyaḥ ..
83 99 114 129 143 157
A =
9 2
nāga.ṅgakā . yaṣṭaya udadhigajaṃkaḥ śaṣṭaindavadhe .
168 178 184 185
saptādbhikṣmā dvitiyastrinavaparimitā bhāge ve khaṃ bhavanti .. 4..
28_67
177 152 93
śaṅkaraḥ khaṃ cedanāgeśatathya bhṛtyaḥ svagāṃsyaśvina'thā caturdhā .
0 4 8 1 1 15 18 21 23
tatsvāni syuryadhinaḥ svadhṛtiśca śakraḥ kāṣṭhāḥ pañca khaṃ bhānusūnoḥ ..
25 23 21 18 14 1 7 5 9
bhaumādīnāṃ śīghaṅkāḥ.
aṅkāḥ 9 1 2 3 4 5 6 7 8 9
bhau. śa. ( 0 16 3 2 47 62 77 92 10 6 119 131
u. 2. 0 11 21 32 42 51 6 0 68 79 80
gu. śī. 0 6 13 19 29 3 1 36 4 0 4 3 49
śu. śī. 9 17 3 4 10 6 7 83 99 11 4 129 14 3
śa. śī. 0 4 8 11 11 18 21 23 21 21
aṅkaḥ 10 11 12 13 14 15 16 17 18
bhī, śī. 14 2 111 198 16 1 118 14 6 119 70 0
u. śa. 84 86 89 81 73 6 0 4 4 23
gu. śī. 4 6 4 6 4 3 4 0 34 27 19 10 0
śu. śa. 117 16 8 178 14 181 177 112 930
śa. 2. 21 21 23 2 1 18 14 2 10 10
aṅkañjidbhidhā'rthaṃ śaradha'ṅgadharasya dalaṃ kuje'ṅkatritaye'ntimeṣye .
śeṣaṃśake ṣoḍaśake bhṛgau vā'tyaṣṭau dalaṃ rūpakamaghiyurabhūḥ .. . 6 ..
28_68
sāthai rūpaṃ syāccaturdhā'triyuktaṃ rūpaṃ rūpaṃ bhārgave'ṣṭādaśe tu ..
1|| 1 1
28_69
ekaḥ sādhiḥ sadhaikaḥ sādhakaśca sadbhiḥ sadbhiḥ kevalo'rthaṃ tadardham .
1 1 1 1/ 1/ 1. 1 . .
bhamaśukrayoḥ śeṣāṅkaḥ .
6 7
bhomaṣoḍaśasaptada- 0
śāṣṭādaśasu śe 0ṅkāḥ 11 11 30 30 30 30 30 16 7 .
śukraṣoḍaśasapta - 0 1 1 1 1 1 1 1 1
daśasu 39 7 15 30 30 30 30 11 0
aṣṭādaśasu 1 1 1 1 1. 1 1 9 °
śe0 jhāḥ 7 11 39 30 11 15 0 30 15
bhaumākarṇā diglavaiḥ pakṣanāgaḥ kaṣṭau kha1ṣṭa aṭṭaśailāḥ śarāgāḥ.
82 81 80 78 75
hum̐cavā mātaṅgateva vedaṣaṭkāḥ ṣaṣṭiḥ pañcākṣāstathā nandavedāḥ..8..
28_70
72 68 64 60 55 49
yugābdhayo nāgaguṇa dvirābhā bhānyabdhipakṣā gavilā dhṛtiśca .
44 38 32 27 24 19 18
budhe gajāṅgāni mahīdhraṣastathāṅgandhakaśca pṛṣatkaṣaṭkāḥ ..9..
28_71
68 67 66 65
tritakaḥ kutakāṃ gajākṣā rasā guṇāśca vṛkṣastathā śailavedaḥ. .
63 61 58 56 53 50
tathā vedavedaḥ kuvedā ibhābhī rasagnyabdhirāmākhirāmā radaśca .. 10 ..
44 41 38 36 34 33 32
avo'ṅkanaśca devendrapūjye khataroṃ nadyā gajākṣā nagā rasakṣāḥ .
60 5958 .57 56
śarākṣā yugā guṇa kṣa ilākṣāstathā nandavedastathā śailakhedaḥ ..11..
28_72
5554 5351 49 47
tathā vāṇavedāstathā vedavedāstrivedā dvivedaḥ kuvedāḥ khavedāḥ .
45 44 43 42 41 4 0
47
1 kha. ‘kṣa: svarākṣā .
khavedaistato bhārgave tarkanāgāḥ śarāṣṭau guṇārthe mahībhā bhāgāḥ.. 12..
28_73
40 86 85 83 81 78
śarāgāḥ kuśailā nagāṅ dviṣakāstathā ṣaṭśarā bhūśarāḥ pañcavedāḥ .
75 71 67 62 56 51 45
tathā nāgarāmā radā uskṛtiśca nakhāḥ ṣaḍbhuvo vaidacandrā athā''kaiḥ .. 13 ..
28_74
3 8 32 26 20 16 14
śarāḥ śarākṣā yugākṣā yugākṣā guṇā yamaśna yamākṣaḥ kubaṇaḥ .
5555 54 54 53 5252 51
khavaṇā dvidhā'ṅgaḻadhayo'ṣṭāudhayo'drikṛtāḥ ṣaṅkṛtāḥ pañcadaścaturdhā .. 14 ..
28_75
49 48 4746 45
bhaumādīnāṃ karṇāṅkāḥ.
aṅkāḥ 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
bhau. karṇāḥ 0 82 81 10 78 76 72 68 6 4 6 0
bu. karṇā: 0 6 8 6 7 6 6 61 6 3 6 1 18 5 6 13
gu. karṇāḥ 7 6 0 19 18 17 96 11 14 1 3 11
śu. karṇāḥ 0 8 6 81 83 81 78 79 71 5 6 7 62
śa. karṇāḥ 0 59 61 5 4 9 4 5 3 12 12 1 1 10
aṅkāḥ 10 11 12 13 14 15 16 17 18
bhau. karṇāḥ 59 49 4 4 38 32 27 24 19 18
bu. karṇaḥ 10 47 44 41 38 3 6 34 3 3 32
gu. kuṇoṃḥ 49 47 49 44 43 42 4 1 4 0 4 9
śu. varṇāḥ 16 11 4 5 38 32 23 2 0 16 14
śa. varṇāḥ 10 49 48 47 46 46 49 419 49
bhaumādīnāṃ śīghrakendraṃ rasadhve cakracchardai talavā digvibhaktaḥ .
labdhaṃ yātāṅge gataiṣyāntarana.ccheṣāddigbhiryatphalaṃ tadyatanaḥ .. 15 ..
28_76
gamya itadadhike yadi vone śīghraphalaṃ yugahchavapūrvam .
tatkurutañjapūrvekakheṭe proktavadevamapīha dhanarṇam .. 16 ..
28_77
lokādhibhiścandrabhavairibhāṅkanagebhanetraiḥ śaraṣaibhirāpta .
43 111 98 288 65
1 kha. ‘dastvatha bhā° . 2 kha krācchodhyaṃ ta° .
kujādaśaghnī mṛdukendradojryo bhāgādi sāndaṃ svamṛṇaṃ pureva .. 17 ..
28_78
kendra ādyapade cānye svīyavidhāṃśakonitam .
vibudhānāṃ sphuṭaṃ syā.tu phalaṃ mandaṃ laghaidikam .. 18 ..
ghṛtaphaladalamādau madhyame deyamasmāt .
mṛduphalamakhilaṃ yanmadhyame tadvidheyam ..
drutamakhilamamuṣmāddehi mandasphuṭe'sa .
sphuṭatara iti khaṭa yo'sakṛtsadhito'sau .. 19 ..
28_79
jīveṣyakhaṇḍaṃ daśahṛnnijaṅghrayukkujādvinimna straguṇāṃśayuktam .
n
2 9
9 -
saptadviśakroddhṛtamaptalipta māndaṃ gatau tatsvamṛṇaṃ pureva .. . 20 ..
28_80
7|2| 14
28_81
calāṅgantaraṃ veda hṛdbhāṃmaputratrabhinaॉoṃgacandraddata sadhabadaḥ .
18 4 30
vipādābdhibhiḥ pañcabhidrāvaphalaṃ syādteścañcalāṅkṣayaddharyāstadūnā .. 21 ..
28_82
3. 45 yuta mṛduḥ sphuṭā gatiḥ pramāṇikā sphuṭā bhavet .
yadā na śudhyate tadā vilomatastu vakratā .. 22 / .
bhaumādīnāṃ vakritā'vakritā ca drākendrāṃśaistryaṅgabhūmiḥ śarandraḥ .
163 145
bāṇādityaiḥ saptabhūpainniruddheḥ spaṣṭairebhiścakrabhāgacyutaiḥ syāt * .. 23 ..
28_83
125 167 113
ibhākṣibhiḥ śakrasamairnagāccaiḥ kujejyapāta yudayas pūrve .
28 14 17
drākendrabhāgaiḥ paramauḍhyamebhiḥ cakracyutairbhāskaragāgragāste x .. 24 ..
28_84
khālairjinaiḥ śaraśarendubhiradriśailacanddheḥ pare śaśijaśukramahodayāstau .
50 24 155 177
pūrvaṃ kramāccharanakhairanalāṣṭacandreḥ vyomavanaguṇamitaṃ rasavaharāmaḥ .. 25..
28_85
205 183 310 336
kha. pustake meṃ. 199, su. 215, gu. 235, śu. 191, śa. 247 iti .
kha. pustake maṃ. 332, sū. 346, śa. 343 iti .
vakracakrāmauḍhyamaiauḍhayāṃśateṃ'śaḥ puṣṭaścālpāḥ kendra nandanighnāḥ .
bhaumadbhaktā vedapiṇḍārṭībāṇaiḥ yātāyātānyarkajñāṃśā dināni .. 26 ..
28_86
4 28 8 5
bhai.modayaddikaradigyugaiśca kauṭilyamārgastamayedayāḥ syuḥ.
10 2 10 4
mālaiḥ surejyodayataḥ saṣādavedairyugaiḥ sadhayugairyuṣā ca .. 27 ..
28_87
4 4 4. 1,
bhandadyādra mayugāgnibhiśca dalānvitaiḥ sākṣibhuṣā krameṇa .
A_A
h A
parodayadvakragataḥ parāstaṃ pūvodaya mārge ito'sta aindyām .. 28 ..
29
padayo jñasya dinairabhībhidantāgnibhūṣatridairdeśca ..
32 3 16 3 32 32
tatastataste bhṛgujasya tadvakrādayaḥ syurdivasairamībhiḥ .. 29 ..
30
khavedapathailiyamaigajaiśca trilocanaiḥ khānniyamaiḥ khaśailaiḥ ..
240 23 8 23 230 70
sthūlaṃ yato'smajjhaṭiti prabodhaḥ saṃsasu vakṣye'grata eva sūkṣmam .. 30 ..
30_88
iti śrīmanmahādevaṃdevamajaśrīkṛṣṇadaivajñaviracite karaṇa
kaustubhe pañcatārāspaṣṭīkaraṇādhikārastṛtīyaḥ .
caturthe'dhikāraḥ .
laṅkayām̐ bhabanodayāsta ibhabhānyaṅkāṅkadasrāḥ kramā
278 299
dajyaśadvayacahnayo vighaṭikaḥ sthāyāḥ kramādvyutkramāt .
323
hīnāḍhyāḥ kramagokramaiśvaradalairmeṣānnijā yukramā
uzakāte'pyatha ceṣṭakālajarave ऍktāyanāṃśasya ye .. 1 ..
30_89
bhogyāṃśāḥ svodayadhna gaganaguṇahṛtā bhogyakālastathaiva .
30
yātāṃśaithatakālo'syabhimataghaṭikānāṃ padeśyo viśodhyaḥ..
bhogyaiḥ śodhyastadagnayodaya iti ca punaḥ śeṣamabhrāgninighnam .
30
yuddhaśreṇodṛtaṃ taccamukhamajataḥ śuddhabhairyojitaṃ syāt .. 2..
30_90
lagnamado'yanabhāgavihīnaṃ cena viśudhyati ceṣṭata eṣyaḥ.
khāniguṇānijabhodayabhaktakubdhaladherudayo radhirāḍhayaḥ .. 3 .. .
vaibhoṃgpakālena chanena kācho yutaḥ syādabhīṣṭe'ntarasthodayāḍhyaḥ.
tanūbhāskarāvekarāśau tadaṃśāntaranodayaḥ khāgnihścedabhīṣṭaḥ .. 4 ..
30
inānalagne ḍrātrātsa śodhyaḥ sa cedrātrilagnaṃ saṣaḍbhaketaḥ syāt .
inātpūrvelanaṃ vilomaprakārāprasādhyaṃ tathā'bhīṣṭakālo'pi tajjñeḥ ..5..
30_91
yaccakrakhaṇḍaṃ prathamaṃ sa saumyo golaḥ parārdha kathitaḥ sa yāmpaḥ .
saumyāyane tadrasabhaṃ mṛgādyadyayaṃ kurākha caro'tra tasya .. 6 ..
udaganuttaragolagate ravau carapalairyutīnitanāḍikāḥ.
tithimita thudalaṃ dviguṇaṃ dinaṃ kharasaśuddhamidaṃ rajanīmitiḥ .. 7 ..
30_92
15 60
44
1 kha, gyaḥ kālasta .
kāntikhaṇḍāni krāntiyogāśca
0 1 2. 6. 4 ra 1 6 6 7 8 9 10 11 12 13 14 11 - 4
kāntiraṃ 30 2 2 1 2 2 2 2 1 1.1 1 10 0 0 0 0
27 21 21 18 13 1 19 49 36. 24 11 17 4 • 23 11 . .
G!
khaṇḍayogāḥ 7 2 4 7 9 11 :13 16 17 19 20 21 22 23 2 3 23
huna 97 52. 13 31: 44 .. 49 48.17 13 - 37 48 49 219 48 19
44_93
karaṇaustubhaḥ .
prabhākarākṣabhākṛtī tayoryuteḥ padaṃ śrutiḥ.
palābhidhā pramāṇikā palaprabhā'śnasāyakaiḥ .. 8 ..
44_94
hṛta palaśravoddhṛtā palajyakā dhanustathā .
palāṃśakāḥ khamadhyato'nudagdiśo'nudasthitāḥ .. 9 ..
44_95
lambābhidhāḥ khanandebhyo viśuddhāste sadottarāḥ.
lambajyakā tadīyā yā daryakā sā'tra kathyate .. 10 ..
44_96
ṣoḍha dvau jagatī tathendriyavidhā khaṃ vaidadhā'dho nagā-
6 2 27
kṣīṇyaśākṣimahī yamā gajabhuvo viśve śara gośarāḥ .
25 21 18 13 5 59
govedā rasapāvakāḥ kṛtayamā rudrā nagājha biyat
49 36 24 11 57 40
vedāstryajhiśiyā delānyapamajānyebhyaḥ prasādhyo'pamaḥ .. 11 ..
44_97
23 11
sāyanagrahabhujāṃśakā rasairbhājitā gatadalāni tadyutiḥ .
bhogyaśeṣahatita rasāṃtiyukheṭadiglavamukho'pamo bhavet .. 12 ..
44_98
6 109
krāsyakṣasaṃskāralabā natāḥ syuḥ khaṅgacyutāśconnatajā dinārthaṃ .
madhyonnatāṃśakramamaurvikataṃ vyomābhraṣaṭkaṃ atraṇo dinā” .. 13 ..
44_99
e =
krāntijyakā nakhalaghotthitavargahīnaiḥ
sūryehetā palabhayā guṇitā'pamayā.
syāsiñjinī carabhaghā daśasaṃguṇaṃ ya
satkartṛkaṃ bhavati sūkṣmataraṃ caraṃ vā .. 14 ..
44_100
1 ga, °stataḥ.
himakarapramukheviṣusaṃskṛtā'pamaguṇāścaramuktavadanayet .
iti bhato'pi tathā dinarātrike sviha viśeṣamalaṃ bruvate'pare .. 15 ..
44_101
¥ gaganagasthitabhodayasaṃguṇā nijagatiḥ khakhanāgakuṅkapalaiḥ .
1800
gaganaṣaddhaṭikāḥ sahitāstato dalamahastvidamanvitadhūnitam .
carapalaiḍriguṇaiḥ khalu golayoriti vilomavidhau rajanīmiti .. 16 ..
44_102
idaṃ gāthāchandaḥ .
atīto bhaveskāla aindyāṃ paratrāvaśeṣo'pi pūrvaṃ paraṃ connataṃ syāt .
bhavedunnatenonitaṃ tatrataṃ syāddinārthaṃ natādunnataṃ vā'nyathā'taḥ .. 17 ..
44_103
udagyāmyagole carajyanvito nā triīvadhasaṃjño rasaśnamatātsaḥ .
vilomajyakono bhavecceṣṭasaṃjño dinārdhabhṛtistviṣṭabhaktādyaninī .. 18 ..
44_104
abhīṣṭaśravo'pyasya vargādyugendairvihīnāspadaṃ se©bhābhīṣṭakāle .
144
bhavedaṅgulādyājuḻe śaṅasūryarūpo'bhīṣṭubhavargataḥ sārkavargāt .. 19 ..
44_105
144
padaṃ ceṅkaṇaṃ bhavedathanimnī dinārdhadhṛtistena bhakteṣṭasaṃsaḥ .
atheṣṭainitādyādvilomaṃ dhanuryattadāptaṃ rasairnāḍikāṣaṃ nataṃ syāt .. . 20 .. .
44_106
nanaṃ tithyadhikaṃ cetsyātithyūnanatajīvayā .
yutā trijyā natasyeyaṃ vilomajyā bhavetsadā .. 21 ..
44_107
krānyakṣasaṃskāravihīnakhāṅkanaḥ sanunatā yantraḻacā dinārthaṃ .
yantrāṃśapaurvo guṇitā khabāṇairdinārdhayantrāṃśaguṇoddhṛtā'syāḥ .. . 22 ..
324
capāṃśakaiḥ saṃguṇitākhūkhaṇḍa(vāṅgeṣṭṭatādunata nāḍikāḥ syuḥ .
khanandāhatā nāḍikā conatā yā dinādhar̤atā labdhamaiva vinighnī .
R"
yūkhaṇḍotthayanyāṃśapauryā khabāṇairhatā labdhakodaṇhato yantrabhāgāḥ23..
khakhaṣaṭprabhaśrutihutāstu tato bhujabhagakā iha turīyalavāḥ .
athavā'tra yantrarūkhamaurvikayā khakhaṣatā śrutirato'pi ruciḥ .. 324 ..
324_108
7 $
0 0
jalasamabhuci vṛttasyaiva kendrasthajñāṅko
viṃśati saṃrati bhāgaṃ tatra cite paraindrayau .
taduparagatasūtrasyādhaṃmuḻa6ya sādhya
vṛtitimimukhapucche sūtramanye diśau staḥ . 25 ..
324_109
vākpamajyāguṇite'ṅkaṇaṃ lambajyayā''ptaḥ sabhujo'rkadik syāt .
yāmyākṣabhāsaṃskṛta evamatra bhujeṣubhāvagīciyogamūlam .. 26 ..
324_110
koṭiḥ śalāke bhujakoṭisaṃkhye bhāgrātṛkendrāca tathā niveśye .
yaṣṭayagrayogo varuṇendrakāṣṭhe koṭistato'nye timito bhujo vācā .. 27 ..
324_111
spaṣṭā krāntiḥ kheṭataḥ krāntitaśca bahu koṭiṃ sādhayitvā diśaśca .
dadyadhīmānkendrataḥ pūrvato'tra koṭiṃ kheṭe prākṣāle parasyām .. 28 ..
324_112
pratyasaṃsthaścettadagnātskhadisthaṃ bāhuṃ chāyāṃ bāhukendrāntarāḥ .
bāhucchāyāyogasaṃsthaṃ naraṃ taṃ kṛtvā bindoḥ sūtramekaṃ prasārya .. 29 ..
324_113
śaṅkoragre tadyathā syānnale ca vaṃśādhāre susthire koṭimanye .
pratyayakheṭe pūrvagāṃ pūrvage'tra pratyakūsaṃsthāṃ bhāgrataḥ sūtrabāhūṃ .. 30 ..
324_114
tasūtradṛṣghṛthā nalikaipharandhrātsaṃdarśayelve khacaraṃ vidhijña .
divaica pūrvaṃ viracayya sarvaṃ dṛkśāstrasamyapratipādanārtham .. 31 ..
tathaiva sarve parisadhya deyaṃ koṭyādi vāmaṃ śucibhāṣṭamīkam .
saṃsthāpya kendraṃ pratibimbitaṃ ke kheṭaṃ prapaśyemalake visūtre .. 32..
324_115
iti śrīmanmahādevadaivajñaramajakṛṣṇadaivajñaviracite “karaṇa-
kaustubhe tripraśnādhikāraścaturthaḥ ! 4 ..
324_116
1 ka va sarvaṃ .
pañcamo'dhikāraḥ.
ravividhugrahamādarato'dhunā guṇitaśāstrasamarthanahetave .
munivare hutadattaphalaṃ bahu gaditamatra camaskṛtito bruve .. 1 ..
324_117
khagajavāḍūtaga syadinātākharasalarudhaladai rahito yutaḥ.
bhavati tatsamayotthakhaṃgasthā ghaṭikayeti kalādi vihīnayuk .. 2..
324_118
| pavanta evaṃ raviśaṅkacandrānsaṃcaya rāhūnaravabhujaḥ .
indrārupakaiḥ syādyasaṃbhavo'tra yāmyairgajonairapi cedbhavestu .. 3.
pakṣe'thavā'ṅgau rabibhiśca māsaiḥ pakṣonitaiḥ pakṣayutaiśca taircā . 4,
6 12
vyagabhujāṃśairjuhasaṃbhavastaṃ vilokya dhīmāngaṇitaṃ vidadhyāt .. 4 #
pakṣabhavaṃ calanaṃ vyagusūryaṃ khaṃ tithayaḥ khayamā śupūrvaśaḥ.
15
syādvasamāsabhavaṃ tu tathaiva ṣaṇnigamā jagatī kathitaṃ śaiḥ ..5..
324_119
41
sūryagatī rasahasrābibimbaṃ svīyadaśāṃśayugaṅglapūrvam.
vaidanagairvitā vidhuviśvaṃ bhuktikaḻāḥ śaśino'ṅalapūrvam .. 6 ..
324_120
74
indugatiḥ pṛthivībhṛtibimbamākṛtihṛtsvakhaśailalaṃbona kī ";
22
bhāskarabhuktinagāptivihīnaṃ kecanaḥ rāhutanaṃ pravadanti .. 7 ..
324_121
70
śītakaraṃ timiraṃ tu pidhatte tīkṣṇakaraṃ ca niśākaramūrtiḥ .
yahūṃ vidhānapidheyadalaikyaṃ māna dalaikyamidaṃ viśaraṃ tavaṃ .. 8 ..
324_122
bhuyārasthagitaṃ tu pidheyaviyuktaṃ khagrahaṇaṃ gaditaṃ pariśeṣam .
prābharatastu vidhormukhamokṣau krāntivṛtestaraṇerviparītam .. 9 ..
324_123
1 ,'straṃ seśalakhādhitamaṅgu1 2 kha. ga. ‘tu pidheyavidhāna ke
vyavindujyaṃ svādigaṃśahīnā dvinyaṅgulāgho viśikho vidhoḥ syāt .
rāmā hato'sau kalikādiko vā virāhuśītadyutigoladikaḥ .. 10 ..
324_124
yugme pade madhyaśarasya yogāṃsthityagnibhāgena tathā'ntarāśca .
ooje vilomaṃ grahamuktibāṇau candragrahe te viparītadikāḥ . .. 11 ..
324_125
mānaikya khaṇḍaśarvargaviyogamūlaṃ trinnaṃ jaṃbāntaralavairvoitdṛtaṃ sthitiḥ sā .
nāḍīmukhā bhavatīi mardamitistathā'tra mānāntarārdhaviśikhādatha yā sthitistu ..
nijanijāṅrvadhrayuteṣu palairyutā virahitā mukhamuktibhavetsthitiḥ .
nyaguvidha viṣame tu pade'nyathā samapade sthitighatkuru mardake .. 13 ..
324_126
parvācasānaṃ prahamadhyakālo viyuyutaḥ sparśavimuktikālau .
nijāsthitibhyāṃ nijamardakābhyāṃ saṃmīlanonmīlanake ca cedī .. 14 ..
324_127
śeṣe spaśa dinasyendayate muktistadūnitam .
yudalaṃ tu rave rātrestanitaniśadalam .. 15 ..
324_128
pūrvāparaṃ nataṃ cātra valanasyātra siddhaye .
prastodayāstayoreva jñeyaṃ gaṇitakovidaiḥ .. 16 ..
324_129
khaḍūnahataṃ k͟hudalahūnatamasya maurvīṃ
sparśādikaṃ palahata tribhajīvayā''pta .
yūṣapare nata udagyamaṃdigdhimāṃśoḥ
krāntistribhāyanayutādyasaṃskṛtejya .. 17 ..
kṣodṛtā mānadalaikyanighnī spaṣṭakaॅnlādhā valanasya jībā .
bhittau śilāyāṃ susame paṭe vā jñaḥ pārilekhaṃ vilikhedravīndvoḥ ..18..
324_130
mānaikyakhaṇḍamita karkaṭakena vṛttaṃ
sādhyaṃ pidheyaśakalena tadantarāle .
diṅmudritaṃ prathamatā valanarasya jīvai-
} . ndrayāṃ spāīṃkī bhavati savyamasavyamatra . 19..
324_131
yāmyottarā yadi tu mokṣabhaca pratecyā
vāmaṃ ravercalanajeti śarau tadagrāt .
ga. jāli° . 2 ga. °taṃ tacca va° . 3. jīvā ā|spā° .
deyau jyakāvadatha madhyeśaro yathāśaḥ
kendrāphimervalanacihathaivasya sūtre .. 20.
pucchānanagate deyaḥ sparśamadhye vimuktije .
śaratrayagate citte vṛttānāṃ tritaye śubhe .. 21 ..
324_132
grāhakarakhaṇḍabhave grahamadhyamukti mitistvatha madhyaśarāgrāt .
sparśavimuktiśarāgragerai pragrahamuktipathāvatha kendrāt .. 22 ..
324_133
mānārdhaviśleṣabhacāum̐tiryā tadvattitanmārgayutidvaye'pi .
ye chādakārthaprabhave tṛtī te saṃmīlanonmīlanake ca vedhe .. 23 ..
324_134
channahatābhimataṃ sthitibhaktamagriyutaṃ nigamāvadhi saikam .
āgajagaddhiviyuṅkuyugūṣemirhapidhānamadaḥ thāitito ba.. 24 ..
A
iṃdranetasamāyutā madhugatairmāsaiḥ pṛthakseśvarāḥ
11
svābhāṣyaṃśayutākhirāmacihṛtā lambhairyutāste'dhikaiḥ .
70
māsāḥ syurguṇita bhuvā ca dheiyatā khambhodhibhiḥ sākṣibhiḥ.
40 .15.
bhuktante apraila yajurbhavati bhūkhatriṃśadrakānvitaḥ.. 30 ..
324_135
1 1 | 30 | 1
324_136
dviguṇitabhagaṇādhe vyagghinasya priyuktaṃ bhavati śikharitaṭaṃ pardhapo bartambhanaḥ .
vidhiśaśisuraipeśavāmbupāgbhyantakānāṃ dyugaṇavadarghimāsasyā''gamo'yatra vaiyaḥ .
dhūmraḥ kṛṣṇaḥ kṛṣṇaraktaḥ piśaṅgaḥ pādairgurām̐tī'grajaḥ sadā'kaistu kṛṣṇaḥ .
spaṣṭaḥ proktaḥ spaṣṭatāyai vidhijñamoktyā'smābhiḥ pārilekho'nyathā'gre..25..
324_137
arka nṛpāṃśaravīndupidhānaṃ dṛgviṣayaṃ na hi bhānuvibhāvāt .
dṛgaṇitaikyadhiyā'khilaghacca dattaṅgate vidadhīta vidhijñaḥ .. 28 ..
iti śrīmanmahādeghadaivajñatmajakṛṣṇadaivajñaviracite karaṇakaustubhe
candragrahaṇādhikāraḥ pañcamaḥ .. 5..
324_138
ga. ‘ttimiva° . 2 ga. 'bhavo'sya sū° . 3 ga, vṛtiḥ syātta 4 kha. 66 .
5 kha. tadbhava . 6 kha. ṣiyuga . 7 kha. ga. °rapascaiśāum̐° . 8 kha. °sto'ñjasta” .
4 6
ṣaṣṭho'dhikāraḥ
tribhonitar darśavirāmalagnātkrāntyakṣasaṃskāralavā natāṃśāḥ. .
saṃskaradikāstu haro natāṃśasiddhāṃśabagavitasārdhapaṅkiḥ .. 1 ..
324_139
24 1030
tribhonitākāntarabhāgakāṣṭha lavonaninābhibhuvo harāptaḥ . .
nāḍathādikaṃ lamvanmarkato'dhike hīne tribhone khamṛṇaṃ tithau syāt ..2..
324_140
gheīnalambanamitairdevairbiyuyukkacitribhanatāṃśasijinī .
svāmbarāmbudhilavonitāṅgulāñcanatāṃśadigasau nati strihṛt .. 3 ..
324_141
40
spṛṣṭabhuktivivarāhatā hatā madhyabhuktivivareṇa sā sphuṣṭā .
vidhasaṃguṇitalambanaṃ kailāstadvihīnasahitārdrayagoḥ śarā ..4 ..
324_142
13
chamatādvinati saṃskṛtadatho ṣaḍguṇasthitichavaivaṃyuyutāt .
dvisthadarśabhavacitribhodayāḻūbane kathitavattithau kuru .. 5 ..
324_143
madhyeme sthitimihīnayute tau saṃparśamakṣasameyau pariveyau .
bhūrdate'pi ca nimīlanamevonmīlanaṃ ca sukhaṃdhiyā avidheyam .. 6 ..
324_144
sāṃgūṭhena sthitikhaṇḍakena svīyaṃ svakīyena hṛtaṃ svaṃbhīṣṭam .
rūpādhiyugyaṃ kṛtakaṃndīḍhayamabhīpsitāsaśramidaṃ pidhānam .. 7 ..
324_145
iti śrībrūnmahādevadaitrajñamakruṣṇudaivajñaviracite svakṛtatantrarasnāduddhṛte
kaॅraṇakaustubhe sūryagrahaṇādhikāraḥ ṣaṣṭhaṃḥ .. 6 ..
324_146
} + hai ke kabhī bhī
saptamo'dhikāraḥ .
nyaguṇaividha ravistithipatrataḥ samacagasya gatāgatayoryutim .
kuru titheḥ śaśirāhutanū tataḥ sthitiśarādikamatra puroditam .. 1 ..
324_147
yusyā hetā dantarasā vidhoḥ syurbimbāṅgalānyarjunavākṣacandrāḥ..
632 1595
yuyoryutā drumā dhṛtiratra yogadalaṃ dvayostattaraṇeriteḥ syāt .. 2.. .
324_148
nijenduparvaṇi trimairyutanitasya dorṭahe .
raveryutāyanasya bhūdyaṃ dvayaṃ svasūryadik .. 3 ..
324_149
1 2 2
nate pañca kāṣṭhātithī nāḍike syācchaśī sārdhabhūdau pare prāci yāmyām . .
5 10 15 1 1.. 2
324_150
udasaṃskṛtāghabhyo bāṇadito yamodagbhavaiḥ savyametairasadhyam .. 4 ..
324_151
madhyo'nyadi khagrahaṇaṃ tu śeṣaṃ madhyāpare prāggrasanādhibhiśca .
staḥ sparśamokṣāviti khagraha.ca saṃmīlanonmīlanake cai bāmam .. 5..
324_152
idaṃ bhavedravigrahe vilomata8śaśigrahe .
dvidhā iyaṃ tridhā śrayaṃ yugāni sāyakastridhā .. 6 ..
rasāḥ 16dhā'gāścaturdhā dvidhā'ṣṭau vidhośchannajāśca'yaste'ṅgulāyai .
ghaṭībhirda laikārthayuktaika paraiḥ kuyugmaBidhaṣaṣṭhonmitairmardajāśca .. 7 ..
324_153
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
candraśnāsāgnayaḥ 2 2 3 3 3 4 4 4 1 1 1 ī.
prāsaḥ 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22
cangrāsātrayaḥ 6 6 6 6 7 7 7 7 8 8
māsaḥ
mardajā ayaḥ 1 2 4 6
2
0
0
0
1 . ’thiṃ ca ravaii ' tithi° .
candre mṛgāce yadi saumyabaṇo madhyagra vadyudiguttarāṃ tataḥ .
yābhyeḥ śere yāmyahutāśamadhye karkādiṣaṭke yadi yāmyaṃbāṇaḥ .. 8 ..
19 naitra'tyasyānta iṣabudasthe saumyeśayormadhya inasya vāmam .
vidho bhavaṃsparśamukhaṃ tu vṛtte digaṣṭacihe samadantakoṣṭhe .. 9 ..
324_154
śeṣaṃ sthiraṃ . yadvahaṇadvaye'pi vilambanāyaṃ gaditaṃ tadatra .
sarve sudhībhiḥ pariyojanīyaṃ pareṅgitajñā vidhṛdhaḥ svabhāvataḥ .. 10 ..
324_155
didhyardhyakṣeṣvaṅgaṣaṭ sapta sapta saptāṣṭacchannāṅghrayuddhāludhaiḥ .
grāse bhānoḥ khagrahāṃśābhyaśca khagrāso'kṣṇairdhanmite bhūdbhayaṃ ca .. 11 ...
sūyasya cchannāḥ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
3. asrayaḥ, 2, 3 4 : 1. 9 6 6 7 7 7 8
-
khacchannam 0 0
19 30
aśrayaḥ 1.2
śrīmanmahā.devadaitredātmajaṃkṛṣṇadaivajñavirācite karaṇakaustubhe
, tithipatrādeva grahaṇadvayasādhīnādhikāraḥ saptamaḥ .
( ,
-----------
----------------------------------------------
1 ga.° sthacayo . 2 kha. 1. dhaḥ dhiyaiva .
aṣṭamo'dhikāraḥ...
niṣedhayanyastamite surejye bhṛgau tuthā . vā śubhamaṅgalāni .
tena grahaṇamudayāstakarma avama kṛṣṇaḥ śivatu ki.maḥ .. 1 ..
324_156
astodayasanaṃdinaṃ viditvā pūvoṃktayu varaya khaca rāvaṇaraśmī .
khaga.ccaraṃ taddinaminaṃ tripraśnaputrasya vida thad ,dhami.n .. . 2 ..
324_157
śīghṅkadhasthakaṇāḥ syurviṃdhorako nagendaya .
12 17
viśve rudrāḥ khagāstithyaḥkālāṃśā.budhaśukrayoḥ... 3 ..
324_158
kuṭilayo rahitāḥ śaśinā tvathoṃ śarakalāḥ kujato rasa khendavaḥ.
1 2 6
saguṇendava iva calāḥ kramakhayugītakāraḥkhayugendavaḥ ..4..
324_159
136 75 140 - 6 140
khacedaḥ khapakṣāḥ khanāgāḥ khatarkāḥ khakhananāḥ kudhe dhṛ patāṃśakāḥ syuḥ .
4 0
bhṛgvoḥ svaṃmadhśukendreṇa ībha atheṣoḥ kaḻā vā'iġāni tribhaktaḥ ..5 ..
mandasphuṭārakhecarato'pi pātat doryā svavikṣepakaṭhavinirdhanī.
svaśīkarṇena hatā śaraḥ syādvipātamanda phuṭagolādakkeṃ .. 6 ..
324_160
apamajakramasiñjinijha khagātribhayutacca tadūnita kheṣubhiḥ.
triguṇahṛtkalikādiśaro hatastvapamasaṃskṛtaṃ ye sa bhavetñ .. 7 ..
324_161
atha kujaravijejyā astama.yanti “paścad
laghugataya inete: prāk samuñcanti cendoḥ .
idamapi viparītaṃ drāg ja vādvā bhūraco
ऍdi na kuṭilaga tau pūrvametaddhahūkta m .. 8 ..
324_162
pare prāk tribhāḍhayonitakheṭato ye'pamā.kṣāṃśasaṃskārato namrabhāgaḥ .
khanandacyutāśconnatāṃśastu tajjye natāṃśa yakā 1 panighnī vibhaktā .9..
324_163
unnataśijyayā''ptaḥ kalāstāḥ khage hokabhitrāṃśa yo ghaṇanamrāṃśayoḥ.
syurdhanaṇaṃ parastādvilomaṃ khage dṛṣṭikkameṃti kheṭodaya ste tvidam .. 10 ..
324_164
1 kha. ‘ktyā'tra khagarṣaṇa‘ . 9.. śaṃtraṇa ke .
kalyo dṛggrahasūryayorlaghurino lagnaṃ paro'trāntare
pūrvoktāṃ ghaṃṭikāḥ pare'ṅgabhayujoḥ kālāṃśakāḥ parvatāḥ .
uktebhya'bhyadhikairbhaviṣyati gato'sto'spairamībhiḥ purāṃ
puṭairudramato k͟hudeṣyaṃti tataḥ svalpairathīyairiti .. 11 ..
324_165
bhokte'ṣṭakālāṃśaviyogaliptaḥ khādhrājhinināṃ ravibhodayanaḥ.
30 0
tatsaptamāṃsa yadi paścime syustīḥ kṣetralipta gatijaॉntarāptaḥ .. 12 .
324_166
bī javaikyena hṛtā gataiṣyairāptairdinairasta uṃtodayaḥ syāt .
ibhaṃ niruktau raviṇodayastau nityodayāstāṃvathaṃ saṃvravīmi . 13 ..
324_167
sūryāstakāle khacaro'rpako'katsaṣaḍbhasūryādadhiko'bhyudeti .
rātrau ca yānyastamaye'nyathā'sau dṛkkarmabhāk prākū paratastu kheṭaḥ .. 10 ..
324_168
khagāskebaladurṇīmāste saṣaḍbhādite nāṅgabhadyārkabhaugyo'pi yuktaḥ .
saṃmadhyodayaḍhyo niśāyatakālo bhavettatra tatkālaṃkheṭaḥ sphuṭo'sau .. 15..
324_169
muhustu cendoryāda goṣalakhyanyūno'pi yuktaḥ pratināḍikaṃ saḥ.
paladvayenaiva bhavetsphuṭo'sau kiṃ tatra tātkālikaśītaṃraśmeḥ .. 16 .
324_170
aṣṭasam̐bhā ghātaṃyutonitā ye gajagrahā nāṃganagāśca taistu .
9878
tulye rau yātyudayaṃ tathā'staṃ ghaṭodbhavo'trāsphuṭatā'stiṃ kācit ..17..
324_171
iti śrīmanmahādevadevaṃjñātmajakṛṣṇadaivajñaviracite karaṇakaustubha
udayastādhikāro'ṣṭapaḥ .
1 kha, ga, ghīya khaṃ°. 2 ka. kha. ‘nemeṃ'te . 3 kha. ‘bhāgyaiḥ sametaḥ ..
na vagaSIdhīraḥ .
( * adhunā chāṃyadhikāro vyaktī kriyate .)
prāgdṛkkarmakhago'dhiko'stamayato'lpo lagnato'sau bhavet
rātrau dṛśya ihāsya bhogyasamayo lagne tu kālānvitaḥ .
tanmadhyodayayurbhaveddinagataṃ kheṭastha bhūyo'pi vā
candrasyāṅkapelanitaṃ sphuṭapaṃtho kāryaṃ dinādyuktacat .. 1 ..
tripraśnoditacaṃkhagaśrucigatasādhyaṃ prabhāgaṃ tato
bhādyadrātrigataṃ bhavedatha ca bhā kheṭasya yantraśataḥ.
rāṃdvā svacchajayādibimbitakhagaṃ paśyeddṛgacannayet
lambaṃ valuptamituiṃ tu tena vibhajettadvimbalambāntaram .. 2 ..
324_172
nighnaṃ sūryebha tato thuprayātaṃ jñātvā nīca'numityā niśītaḥ.
12
tatkālasthātkhecarāttaccarācairjuṣṭacchāyādervidhoaॅpala.ḍhyaḥ .. 3 ..
324_173
prāgdṛṣṭikhaṭāṅgabhayuktabhānvoralpasvino'nyo hṛdayo'ntarāle .
kālo khuśeṣo didhigodaye'sau niśāgato vā divige'lpapuṭe .. 4 .. .
324_174
tadūnitāḍhyo divigathuyātaḥ sūryāstakalāniśī yātakālaḥ.
glāgho'lpapuṣṭo'numitāsu yastacapalairyuto no dviguṇaiḥ sphuṭo'sau .. 5..
324_175
udayāstādhikāroktasphuṭakrāntividhānataḥ .
pūrvoktava.ṅakoṭyādhaṃ tatsādhanamihoditam .. 6 .. .
324_176
iti śrīmanmaha. deca daivajñaramanukṛṣṇardevannavirācite
karaṇakaustubha greicchāyādhikāro navamaḥ ..
dhanulihito'yaṃ granthaḥ kha. ga. pustakayornāsti .
1 ga. 'palānvitaṃ . 2 kha. ga. °thaṃ diśadhanamihoddhṛtām .. 6 ..
324_177
daśamo'dhikāraḥ .
śṛṅgaśratauṃ bahuvidhaṃ phalamāmananti
candrodaye'nyadivase śaśituṅgaśṛṅgam .
loke camatkṛtikaraṃ tata ātanoti
kṛṣṇo vicitragaṇitaṃ śivatuṣṭihetoḥ .. 1 ..
324_178
māsāce caraṇe'ntime'tra divase śṛṅganetrattirjāyate
sūryāste'pyudaye'tra sūryahimagū sādhya sapātau tadā.
yadvā sāvayavā gataiṣyatithayaḥ sādhyā ravighna lavāḥ
12
tairmuktonitabhāskaro'ūja iti vā pañcāṅganto'rko'pyaguḥ .. 2 ..
324_179
krānterbhāgāḥ śītagoṣīṇabhāgaiḥ saṃskāryāste sāṅgabhākapamāṃśaiḥ .
pyakṛdindorderṇanākṣato ye khāsairaṃśaḥ saṃskṛtastaiśca yāmyaiḥ .. 3 ..
324_180
dviguṇatithivibhaktāste'bulāghaṃ svadikaṃ
valanamatha śaśāṅkadvayaketaḥ kaṭibhāgaḥ .
ira iha tithibhaktāḥ ṣaḍguṇebhyo harāptaṃ
15 36
! . irarahitayutaṃ satahale koṭikaṇeṃ .. 4 ..
324_181
1iṅglenātra vidhāya vṛttaṃ sūtreṇa tasminvalanaṃ pradeyam .
śukle purastātparato'pi kṛṣṇe korṭa ca kendrādvalanaya sūtre .. 5 ..
324_182
datsva'śra -karṇena vidhāya vṛttaṃ tuṅga viṣāṇaṃ himagoravehi .
yadoṣatatvaṃ valanānyadisthaṃ kiṃcālpakasmāparilekhanena .. 6 ..
324_183
iti śrīmanmahādevaṃdevatrātmajakṛṣṇadaivajñaviracite karaṇa
kaustubhe candraśṛṅganenatyadhikāro daśamaḥ..
ayaṃ ślokoṃ ma. pustake nāsti .
1 ga. °taṃ tatata° 2 ga °nāmasū* .
ekādaśe'dhikāraḥ .
yatsaṃhitātikuśalairbahudhā phalāni
kheṭāhave munivaraiḥ pratipāditāni .
tasmātanoti viśadaṃ kavikuṃkṣṇaśarmā
toṣāya sarvaviduṣāṃ khagayuddhakarma .. 1 ..
324_184
śarā rasāḥ sapta khagāstathā'kṣaḥ pṛthatribhajyāśravaṇāntaraghnāḥ .
6 7 9
dantaigaijābjairdaśabhistathā'ṅgarāmaiḥ śūraiśca kramaśo vibhaktaḥ .. 2 ..
324_185
32 18 : 10 36
+ tribhajyakāyāḥ śravaṇe'dhikone kāryāḥ pṛthaksthaḥ phaḻahīnayuktāḥ .
kujādibimbothakalastribhaktā bimbāñchanati bhavanti teṣām .. 3 ..
ṛjvorgataiṣya yutiratra mandabhuktegṛhācchīghajave'dhikone .
, vāmaṃ vanṛjghorathaṃ vakragaiko'dhikastadaiśyālpataro gata cet .. 4 ..
324_186
viśleṣaliptaśca tayorvibhaktā gatyantareṇā''ptadinaigartaṣyaiḥ .
ṛjvornṛjvañca yudaikaghī javaikyabhaktā'tra yutiḥ asādhyā .. 5..
324_187
ityātairdivasaiḥ khaga samakalaiau stañcālita taṃ tato.
dṛkkarma dvividhaṃ prasādhya ca tayordeyaṃ purāghapunaḥ.
tulyau rāśimukhena tau svaviṣayodagyāmyasūtrasthito .
yadyakṣeṇa vinā dhruvābhimukhagau dvābhyāṃ kadambonmukhau .. 5 ..
First 196 of 231 passages. Read on
Recensions and editions (1)
- Karaṇakaustubha (ed. Dattātreya Viṣṇu Āpaṭe) — Sanskrit
Commentaries (1)
- Udāharaṇa — Vaidyanātha, Sanskrit, not yet digitised