Upapattishekhara 28.1.2
Upapattiśekhara 28.1.2
- Language
- Sanskrit
28.1.2
grahe sati grahāstādiriti manyante, tathaivāsmābhiḥ saptabhirdvādaśabhiḥ kālāṃśaiḥ sūryacandrābhyāṃ yathākramamantarite rāhau grahaṇādibimbasaṃyogamātraṃ manyate | kālāṃśāntarābhāve paramaṃ grahaṇam | yathā sūryagrahāntarābhāve paramāstamaya ucyate | ete kālāṃśā
rāhuvaśenaiva mānaikyakhaṇḍatulyavikṣepādutpannā yuktiyuktā eva santi | ato rāhuṇā
grāhakeṇa kālāṃśāntaritena sūryacandrau grasyete iti yuktiṃ kathaṃ bhavanmānasaṃ na sahate
evaṃ cet , tadāste'pi sūryagrahayoḥ pūrvāparāntarābhāvameva vadantu bhavanto na kālāṃśāntaramiti | cettatra kālāṃśāntaramaṅgīkriyate, tarhi kimanenāparāddhamitigrahe pratibandhako rāhureva kāraṇamiti yuktam | satyam | aho bhavatu rāhurgrahaṇe kāraṇam,
paraṃ tasya rāhorgrāhakasya bimbasiddhiḥ kartavyā | tadbimbaṃ gagane nāvalokyate
ataḥ sati kuḍye citramiti nyāyād rāhorgrāhakatvaṃ nopapadyate | atrocyate-bhavadbhī rāhubimbasādhanopāyādarśanāt na tasya grāhakatvamiṣyate | tadyathā—rāhuścandrakakṣāyāṃ krāntikaṇḍalamaṇḍalamaṇḍale saṃpāte'sti | tatra sūryagrahaṇe sūryacandrau samakalau
sūryāt saptalpeṣṭakālāṃśāntara eva rāhuḥ sa pucchādiyuto mukhapucchākāro bhavati
tasya mukhaṃ tu krāntimaṇḍalavimaṇḍalasaṃpāte nāstyeva | ' amṛtāsvādavelāyāṃ chinna'akṣayorvargayogasya khaṇḍāt padaṃ
pañcapañcāgnibhi-355 stāḍitaṃ bhājitam
grahārkayoḥ spaṣṭaviyogajīvā
grahasya karṇena hatā vibhaktā
tribhajyayā labdhamito bhujaḥ syādevaṃ phalajyā grahakoṭinighnī
trijyoddhṛtā tatsahito vihīnastīkṣṇāṃśuvarṇaḥ kathitātra koṭiḥ
spaṣṭābhidhe karkimṛgādiṣaṭke