Pramanavarttika 4

4

དེ་མེད་ཁོ་ན་མིན་གལ་ཏེ། །ཇི་ལྟར་མེད་རིགས་དེ་བརྗོད་ན། །དེ་ཚེ་མེད་ཅེས་བྱ་བར་རྟོགས། །གལ་ཏེ་མ་མཐོང་བས་ལྡོག་འགྱུར། །ཅི་སྟེ་ལྷག་ལྡན་འཁྲུལ་ཅན་ཡིན། །ལྡོག་པ་ཅན་ཡང་གཏན་ཚིགས་འགྱུར། །མ་གྲུབ་སྦྱོར་བ་བརྗོད་བྱ་མིན། །ཁྱད་པར་རྣམ་པར་གཅོད་པ་ཡི། །གཏན་ཚིགས་སུ་འགྱུར་མ་མཐོང་ཕྱིར། །ཚད་མ་གཞན་གྱིས་གནོད་ཅེ་ན། །ད་ནི་མ་མཐོང་ལས་མེད་མིན། །དེ་བཞིན་དུ་ནི་གཞན་ལ་ཡང་། །ཚད་མ་གཞན་གྱིས་གནོད་པ་སྲིད། །མ་མཐོང་ཕྱིར་རེག་མཐོང་བ་ལ། །མི་ལྡན་འཁྲུལ་པ་མེད་པ་ཅན། །ཡུལ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་ལས། །རྫས་ལ་ནུས་པ་ཐ་དད་སྣང་། །དེ་ལ་གཅིག་མཐོང་གཞན་ལ་དེ། །ཡོད་པར་ངེས་པ་རིགས་མ་ཡིན། །བདག་དང་ས་ལ་ཤེས་ཡོད་སོགས། །མེད་པར་རབ་སྒྲུབ་བྱེད་མིན་པའི། །མ་དམིགས་གང་ཡིན་དེ་ཁོ་ན། །གཏན་ཚིགས་མེད་སྒྲུབ་ཡིན་ནམ་ཅི། །དེ་ཕྱིར་དེ་ཙམ་དང་འབྲེལ་བའི། །ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད། །ལྡོག་པར་འགྱུར་བའམ་རྒྱུ་ཡིས་ནི། །འབྲས་བུ་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། །དེ་ལྟ་མིན་ན་གཅིག་ལོག་པས། །ཇི་ལྟར་གཞན་ནི་ལྡོག་པར་འགྱུར། །མི་ལ་རྟ་མི་བདོག་ཅེས་ཏེ། །ཕྱུགས་ཀྱང་བདོག་པ་མིན་ནམ་ཅི། །དེ་བཞིན་གཅིག་གཅིག་ཉེ་བའི་ཕྱིར། །ཇི་ལྟ་གཞན་ནི་ཉེ་བར་འགྱུར། །མི་ལ་ཕྱུགས་ནི་བདོག་ཅེས་ཏེ། །དེ་བཞིན་རྟ་ཡང་བདོག་གམ་ཅི། །དེ་ཕྱིར་ཆོས་མི་མཐུན་དཔེ་ལ། །ངེས་པར་འདི་ལ་གཞི་མི་འདོད། །དེ་དག་མེད་ནའང་དེ་མེད་ཅེས། །བརྗོད་པ་ལས་ཀྱང་དེ་རྟོགས་ཕྱིར། །དཔེ་ལ་དེ་ཡི་ངོ་བོ་དང་། །རྒྱུ་དངོས་དེ་དག་མི་ཤེས་ལ། །སྟོན་ཏེ་མཁས་པ་རྣམས་ལ་ནི། །གཏན་ཚིགས་འགའ་ཞིག་བརྗོད་པར་ཟད། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འབྲེལ་ཤེས་ན། །གཉིས་ལས་གང་ཡང་རུང་སྨྲས་པས། །དོན་གྱིས་གོ་བས་ཅིག་ཤོས་ལ། །དྲན་པ་ཡང་དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །དེ་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་རང་བཞིན་དག །མེད་པས་འགའ་ཞིག་བསྒྲུབ་པའི་ཡང་། །གཏན་ཚིགས་ཡིན་ཏེ་དམིགས་པར་ནི། །རིགས་ལྡན་དེ་མི་དམིགས་པ་ཡང་། །དེ་ལྟར་མི་དམིགས་འདི་རྣམ་གསུམ། །བཤད་ཀྱང་རྣམ་པ་དུ་མ་སྟེ། །དེ་དང་དེ་འགལ་ལ་

It is not that it is simply non-existent; if
One explains the manner in which it is fittingly non-existent,
At that time it is understood as "non-existent".
If non-observation yielded negative concomitance,
Why would the indeterminate be erroneous?
Even that which has negative concomitance would be a logical reason,
And an unestablished application would not be stated.
It would be a logical reason that excludes
A particular, because it is not observed.
If you say, "It is invalidated by another pramāṇa,"
Then it is not non-existent by virtue of non-observation.
Likewise, in other cases too,
Invalidation by another pramāṇa is possible.
Because it is not observed, what is observed by touch
Is non-existent; it is non-erroneous.
From particulars of place and so forth,
Diverse capacities appear in a substance;
With regard to that, having observed one, it is unreasonable
To ascertain that it exists in another.
Are non-cognitions that do not establish the non-existence
Of a self, sentience in earth, and so on,
The sole logical reasons that establish non-existence?
Therefore, by virtue of an intrinsic nature related to that alone,
The intrinsic nature
Is excluded; or by virtue of a cause,
Because an effect is non-erroneous.
Otherwise, when one is excluded,
How could the other be excluded?
Just because it is said that a person does not have a horse,
Does he not even have cattle?
Likewise, because one is proximate,
How could another become proximate?
Just because it is said that a person has cattle,
Does he likewise have a horse?
Therefore, with respect to an example by dissimilarity,
A basis is not necessarily accepted here;
Because that is understood even from the statement,
"Even if those do not exist, that does not exist."
For someone who does not know those things—the intrinsic nature
And causal entities—in an example,
It is shown; but to the learned,
Only a logical reason is stated.
For that very reason, if one knows the relation,
By stating either of the two,
Since the meaning is understood by implication, for the other
Accurate memory will arise.
Therefore, the non-existence of cause and essential nature
Are also logical reasons for establishing something [non-existent],
And non-cognition of that which is fit to be observed is as well.
Thus, although non-cognition is explained
As threefold, it has many forms,
Through applications that distinguish between cognition and non-cognition / Of that which is contradictory to this and that, and so on.