Pramanavarttika 5

5

སོགས་པ། །མ་རྟོགས་རྟོགས་དབྱེའི་སྦྱོར་སྒོ་ནས། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་འམ། །རང་བཞིན་ངེས་པར་བྱེད་པ་ལས། །མེད་ན་མི་འབྱུང་ངེས་པ་སྟེ། །མ་མཐོང་ལས་མིན་མཐོང་ལས་མིན། །གཞན་དུ་གཞན་ན་གཞན་དག་དང་། །ངེས་པར་ཡོད་པའི་ངེས་པ་གང་། །དོན་གཞན་རྒྱུ་མཚན་ཅན་གྱི་ཆོས། །ཡིན་ན་གོས་ལ་ཚོན་བཞིན་ནོ། །ཆོས་དོན་གཞན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་ཅན། །ཡིན་པར་གྱུར་ན་དེ་བཞིན་ཉིད། །ཕྱིས་འབྱུང་ཕྱིར་ན་རྒྱུ་ཉིད་མིན། །འབྲས་བུ་ན་ཡང་ག་ལ་ངེས། །མེ་ཡི་འབྲས་བུ་དུ་བ་སྟེ། །འབྲས་བུས་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ཕྱིར། །དེ་མེད་པར་ནི་དེ་ཡོད་ན། །རྒྱུ་དང་ལྡན་པ་ལས་འདས་འགྱུར། །རྒྱུ་མེད་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་ཕྱིར། །རྟག་ཏུ་ཡོད་པའམ་མེད་པར་འགྱུར། །དངོས་པོ་རྣམས་ནི་རེས་འགའ་ཞིག །འབྱུང་བ་ལྟོས་པ་ལས་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་བརྒྱ་བྱིན་སྤྱི་བོའི་མེའི། །རང་བཞིན་ཡིན་ན་དེ་ཉིད་མེ། །འོན་ཏེ་དེ་མེའི་རང་བཞིན་མིན། །ཇི་ལྟར་དེ་ལས་དུ་བ་འབྱུང་། །དུ་བའི་རྒྱུ་ཡི་རང་བཞིན་མེ། །དེ་ཡི་ནུས་པའི་བྱེ་བྲག་ལྡན། །དུ་བ་དུ་བའི་རྒྱུ་མིན་ལས། །འབྱུང་ན་དེ་ནི་རྒྱུ་མེད་འགྱུར། །རྗེས་སུ་འགྲོ་དང་ལྡོག་པ་ལས། །གང་ཞིག་གང་གི་རྗེས་འགྲོར་མཐོང་། །དེ་ཡི་རང་བཞིན་དེ་རྒྱུ་ཅན། །དེ་ཕྱིར་མི་མཐུན་ལས་མི་འབྱུང་། །བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའོ།། ༈ །།རང་བཞིན་ལ་ཡང་མེད་མི་འབྱུང་། །ཡོད་པ་ཙམ་དང་འབྲེལ་བ་ཡིན། །དེ་མེད་ན་ནི་ཡོད་པའི་བདག །མེད་འགྱུར་ཐ་དད་མེད་ཕྱིར་རོ། །གང་ཕྱིར་དངོས་ཀུན་རང་བཞིན་གྱིས། །རང་རང་ངོ་བོ་ལ་གནས་ཕྱིར། །མཐུན་དངོས་གཞན་གྱི་དངོས་དག་ལས། །ལྡོག་པ་ལ་ནི་བརྟེན་པ་ཅན། །དེ་ཕྱིར་གང་དང་གང་ལས་དོན། །ལྡོག་པ་དེ་ཡི་རྒྱུ་ཅན་གྱི། །རིགས་དབྱེ་དེ་ཡི་ཁྱད་པར་གྱིས། །རྟོགས་འགྱུར་བ་དག་རབ་ཏུ་བྱེད། །དེ་ཕྱིར་ཁྱད་པར་གང་ཞིག་ཆོས། །གང་གིས་གོ་བར་འགྱུར་བ་དེ། །དེ་ལས་གཞན་གྱིས་ནུས་མ་ཡིན། །དེས་ན་ཐ་དད་རྣམ་པར་གནས། །དོན་གྱི་རང་གི་ངོ་བོ་གཅིག །བདག་ཉིད་མངོན་སུམ་ཡིན་པ་ལ། །ཚད་མ་རྣམས་ཀྱིས་བརྟག་བྱ་གང་། །མ་མཐོང་ཆ་གཞན་ཅི་ཞིག་ཡོད། །གཟུགས་ཆོས་

From ascertaining the status of cause and effect,
Or of essential nature,
Invariable concomitance is ascertained;
It is not from non-observation, nor from observation.
Otherwise, whatever certainty there is
Of something existing with another elsewhere—
If it were an attribute caused by another entity,
It would be like dye on a garment.
If an attribute were caused by another entity,
Then, because it would arise later,
It would not be a cause;
How could it be certain even in an effect?
Smoke is the effect of fire,
Because the effect conforms to the attribute;
If that existed without it,
It would transcend having a cause.
If it had no cause, since it would not depend on anything else,
It would exist permanently or be non-existent.
Entities arise occasionally
Because of dependence.
If it has the nature of the fire on Indra's head,
Then that itself is fire;
If, however, it is not of the nature of fire,
How could smoke arise from it?
Fire, which is the nature of the cause of smoke,
Possesses that particular capacity.
If smoke arose from what is not a cause of smoke,
It would be causeless.
Through positive concomitance and negative concomitance,
Whatever is seen to follow upon whatever
Is of that nature or has that as its cause;
Therefore, it does not arise from what is discordant.
This is a summary verse.

In the case of an essential nature too, invariable concomitance
Is related to mere existence;
If that does not exist, the entity of existence
Would not exist, because there is no difference.
Because all entities, by their very nature,
Abide in their own respective intrinsic identity,
They are based on exclusion
From similar entities and other entities.
Therefore, whatever an object is excluded from,
The particular distinction of the class caused by that
Causes it to be understood.
Therefore, whatever particular is understood
By whatever attribute,
Cannot be [understood] by another;
Thus, they remain distinct.
When the single intrinsic identity of an object
Is directly perceived in its real nature,
What remains to be examined by pramāṇas?
What other unperceived part could there be? / If, seeing a similar attribute of form,