Basatin al-uns 35.136

35.136

در فن طب چنان که بهحسن معالجتکلفه ز عارض مه انور کنند دور یک قطره گر ز شربتشان بر زمین چکد اموات جان تازه بیابند در قبور مراسم علاج با مواظبت و ملازمت بهجای آوردند و در ترتیب اشربه و ترکیب ادویه هیچ دقیقه مهمل و نامرعی نگذاشتند و در اقامت مراسم تنقیه و تصفیه اثار کمال دانش به اظهار رسانیدند و لیکن چندان اثری روی ننمود و ذرهای خفت در بدن پدید نیامد، و هم در اثنای این حال دشوار مولانا و سیدنا ملک الاطباء قدوة الحکماء بدرالحق والدین معظم السلاطین کاشف رموزالحکمة الیونانیة فاتح کنوزالعلوم البرهانیة شفاء العالمین محمد خجندی دامت میامن انفاسه و برکات اقدامه از سفر دریا بر سر وقت این ضعیف رسید و ان بحر عذب فرات بر این تشنهآ آب حیات آمد. طبیبی محقق، حکیمی مفلق، شفای عاجل با دوای او چون عرض با جوهر ملازم و اعتدال ابدان به مشاهدهٔ‌ محیاء حیات افزای او بهسان زلت از مغفرت مفارق، دستی چون دم عیسی، قدمی چون قدم خضر، در معرفت تشریح ابدان و کیفیت ترکیب انسان گوی سبقت و رجحان از حکمای جالینوس منزلت5 و اطباء بقراط مرتبت ربوده، اگر حدیث سموم قاتل بر زبان شکربارش برود، مزاج نوشدارو و تریاک اکبر گیرد و اگر یاد باد سموم آتش فعل در خاطر حکمت آثارش بگذرد، در لطافت با باد صبای دلگشا دم تفوق زند، امداد حسن تدبیرش

In the art of medicine, such that by excellent cure / they banish the freckle from the cheek of the radiant moon;
If a single drop of their potion should drip upon the earth, / the dead would find fresh life in their graves.
They performed the procedures of treatment with perseverance and diligence, and in the preparation of syrups and compounding of drugs
they left no minute point neglected or unobserved, and in carrying out the rites of purgation and purification they displayed the marks of perfect skill,
and yet no such effect appeared, and not a speck of relief became manifest in the body. In the midst of
this dire condition, our master and lord, King of Physicians, exemplar of sages, Badr al-Ḥaqq wa-l-Dīn, revered of sultans, revealer
of the secrets of Greek wisdom, opener of the treasures of demonstrative sciences, cure of the worlds, Muḥammad Khujandī—may the blessings of his breaths and
the benedictions of his steps endure—arrived from a sea journey at the very moment of this weak one's need, and that sweet and fresh sea came upon this thirsty seeker of the Water of
Life: an accomplished physician, an ingenious sage, swift healing accompanying his medicine as an accident adheres to substance, and
the balance of bodies, at the sight of his life-increasing visage, inseparable from it like slips from forgiveness; with a hand like the breath of
Jesus, a step like the step of Khiḍr; in knowledge of the anatomy of bodies and the nature of human constitution having borne away the prize of preeminence
and superiority from sages of Galen's rank and physicians of Hippocrates' stature. If discourse on lethal poisons
should pass his sugar-scattering tongue, it would take on the temperament of an antidote and the great theriac; and if mention of the fiery simoom
should pass through his wisdom-bearing mind, in subtlety it would claim superiority over the heart-expanding zephyr; the aids of his sound management