Basatin al-uns 78.29

78.29

چرخ از آب زلال دور مانده و در صحرای سراب افتاده باشد، در قلق و اضطراب بیانتها روز گذارد، روز دیگر چون گل لعل خورشید از حدیقهآ سبز آسمان رخسار بنمود و از طلوع تباشیر صبح عالم افروز ثوابت و سیارات چون گلهای چمن از هبوب باد خزان مضمحل و ناچیز گشتند. من به بهانهٔ‌ دیدن گلهای دلکش و چیدن میوههای راحتبخش از مادر خود اجازت طلبیدم و مانند صبا به گلگشت بساتین عزم جزم گردانیدم و چون آب بهنظارهآ سبزه و ریاحین روان شدم و در باغی که ان گلدستهآ چمن شهریاری وعدهآ ملاقات کرده بود رسیدم و هرچند که در اطراف و جوانب آن تفحص و تجسس میکردم پادشاهزاده را نمییافتم، زمانی به واسطهآ نامساعدت بخت بد خویش انگشت ضجرت بهدندان گزیدم و هزار دجله و جیحون از دیدههای یرخون روان داشتم و لحظهای از شدت درد جدایی و صدمت بردابرد سپاه تنهایی خاک سیاه بر سر کردم، هر چهرهآ گل که در سواد باغ در نظر من میآمد بی گل روی آن نور چشم جهانیان در دیده بهسان خار می خلید و هر خار الماس حدت که در طلب ان گوهر کان زیبایی تن مرا خسته و مجروح می گردانید بر صفت گل سوری نصیب فرحت و نصاب شادمانی بهدل و جان میرسانید؛ بالای سرو آزاد را بی سرو بالایش چنان میپنداشتم که بلای بزرگ برای جان من قائم شده است و یا دست تقدیر تیری برای صید دل من راست کرده، خط سبزهآ تر را بی سبزهآ خط زمرد پیکر او چنان تصور میکردم مگر قوای نامیه برای فنای روح حیوانی من زهرگیاه از اجزای خاک بیرون آورده است و یا سائس اجل بهعزم قطع جید وجود من خنجر و ناچخ را بر روی صحرا آب داده، سپاه خوف بر عالم عقل بدان حد استیلا یافته بود که چشم نرگس را دیده بان و گوش بنفشه را جاسوس و زبان سوسن را سخن چین حقیقی میدانستم، و قائد شوق گریبان جان محکم گرفته چنان بههر سوی می کشید که گل را از خار و راه را از چاه و نشیب را از فراز فرق نمیکردم، چون جست و جوی و تکاپوی از حد در گذشت و قوت سیر پای از سلوک طریق طوف باز کشید و در راه سستی قدم زدن آغاز نهاد:

of the celestial sphere, has remained far from clear water and fallen into a desert of mirage, he would spend his day in endless agitation and distress. The next day, when the ruby rose of the sun showed its cheek from the green garden of the sky, and from the rising of the dawn’s first light
that illumines the world, the fixed stars and planets, like the flowers of the meadow from the blowing of the autumn wind, dissolved and came to naught,
I sought permission from my mother under the pretext of seeing delightful flowers and plucking comforting fruits,
and like the zephyr I firmly resolved upon a stroll in the gardens, and like running water set out to behold the verdure and sweet-scented herbs,
and reached the garden where that nosegay of the royal meadow had promised to meet. And however much
I searched and sought on every side and quarter, I could not find the prince. For a time, on account of
the adversity of my bad fortune, I bit the finger of anguish with my teeth, and let flow a thousand Tigrises and Oxuses from
my blood-filled eyes, and for a moment, from the severity of the pain of separation and the onslaught of the plundering army of loneliness,
I cast black dust upon my head. Every face of a rose that met my sight in the green shade of the garden, without the rose-face of that light
of the eyes of the worlds, pricked my eye like a thorn; and every thorn of diamond-sharpness that in the quest for that gem of the mine
of beauty wounded and bruised my body, conveyed to heart and soul a portion of joy and the measure of gladness like the damask rose.
The stature of the noble cypress, without his cypress-like stature, I deemed as though a great calamity
had stood upright against my soul, or the hand of destiny had straightened an arrow to hunt my heart;
the down of fresh greenery, without the greenery of the down of his emerald-figured cheek, I imagined as if the faculty of growth, for the destruction of my animal spirit,
had brought forth a poisonous herb from the particles of dust, or the horseman of doom, bent on severing the neck of my existence,
had tempered his dagger and battle-axe upon the face of the desert. The army of fear had gained dominance over the realm of reason to such a degree
that I considered the eye of the narcissus a watchman, the ear of the violet a spy, and the tongue of the lily a true slanderer;
and the leader of longing had firmly seized the collar of my soul and dragged it in every direction in such a way that I could not distinguish the rose
from the thorn, the path from the pit, or the descent from the height. When the searching and rushing about
exceeded all bounds, and the power of foot-travel pulled back from treading the path of wandering, and my steps began to grow feeble on the road:
[Verse]
“No foot remained for me with which to walk on the day of the sand-dune when the evening drew near;