Pramāṇa · Search · About · API

Establishment of Brahman 2.2.6

Tattvasamīkṣā 2.2.6

Language
Sanskrit

2.2.6

upadeśe praiṣādiṣviva pravṛttihetutvādabhiprāyasya | Cf. Nyāyakaṇikā (Stern 2004/Goswami 321.8–14): upadeśasyājñādibhyo 'bhiprāẏānanurodhaṃ viśeṣamāha – upadeśe tu satyapyanugrahābhiprāye karmaṇaḥ samīhitaśaktyādyabhāve na pravartate | karmaśaktiṃ tvavabuddhyopadeṣṭurapratārakatvamātreṇa vipralambhanimittābhāvena hetunā satyārthādvacanādasatyapyanugrahābhiprāye vaktuḥ pravartate | tasmādupadeśapravṛtteḥ pravṛttiviṣayasamīhitasādhanatvabhāvānuvidhānādabhiprāẏānanuvidhānācca nānugrahābhiprāyaḥ śabdārtho 'bhimatasādhanatā tu karmaṇaḥ śabdārtha iti sāṃpratam | 18.14–29 Cf. Bhāmatī (730.11–731.15): tathā ca ‘svargakāmo yajeta’ ityādiṣu svargakāmādeḥ samīhitopāyatayā gamyante yāgādayaḥ, itarathā tu na sādhayitāramanugaccheyuḥ taduktamṛṣiṇā – ‘asādhakaṃ tu tādarthyāt’ iti | anuṣṭhātrapekṣitopāyatārahitapravartanāmātrārthatve yajetetyādīnāmasādhakaṃ karma yāgādi syāt | sādhayitāraṃ nādhigacchedityarthaḥ | na caite sākṣādbhāvanābhāvyā api kartrapekṣitasādhanātmakavidhyupahitamaryādā bhāvanoddeśyā bhavitumarhanti, yena puṃso 'nupakārakāḥ santo nādhikārabhājo bhaveyuḥ, duḥkhatvena karmaṇāṃ cetanasamīhānāspadatvāt | svargādīnāṃ tu bhāvanāpūrvarūpakāmanopadhānācca prītyātmakatvācca nāmapadābhidheyānāmapi puruṣaviśeṣāṇāmapi bhāvanoddeśyatālakṣaṇabhāvyatvapratīteḥ, phalārthapravṛttabhāvanābhāvyatvalakṣaṇena ca yāgādisādhyatvena phaloddeśyapravṛttabhāvanābhāvyatvarūpasya

Linked texts (1)