Pramāṇa · Search · About · API

Establishment of Brahman 2.35

Tattvasamīkṣā 2.35

Language
Sanskrit

2.35

idaṃ tāvadayaṃ bhedavādī praṣṭavyaḥ - kathamayaṃ vyāvattasvalakṣaṇeṣvabhedāvabhāso 'nuvṛttavyavahāraśca ? yadi sādṛśyāt, tadatyantamananviteṣvanupapannam | atha vyāvṛtteragrahāt- ko hi guñjāpravālādīnāṃ rāgavyāvṛttimavagrahītuṃ kṣamate- iti | tadasat | vyāvṛttisvabhāvasya tadagrahe grahaṇameva hi na syāt | api ca virodhādekasya tāttvikatve kalpanālāghavādapyabhedasyaiva tāttvikatvaṃ
idaṃ tāvadayaṃ)bhedavādī praṣṭavyaḥ - kathaṃ vyāvṛttasvalakṣaṇeṣu gaurgaurityabhedāvabhāsaḥ svānuvṛttavyavahāraśca pādasparśādi [rdṛśya] (ta iti tatropapattiḥ) (f.116^r) praṣṭavyeti śaṅkate - yadi sādṛśyāt | dṛṣṭau hi sādṛśyanibandhanāvabhedabuddhivyavahārau tiraścāmapi| bibharti hi vāyasī svasuta(sārūpyamugdhabuddhiḥ sne)hārdrahṛdayā sadaiva kokilāpatyāni | kaliṅgasaṃsthānabhedaṃ ca pratigajamabhimanyamānaḥ sādṛśyātkupitaḥ kuñjarendro gaṇḍamukhave(dhavihvalo dhūlidhūsa)ro 'patākaḥ sāvaṣṭambhamabhyaṭati | nirācaṣṭe - tadatyantamanviteṣvanupapannam| bhūyaḥsāmānyayogameva hi jātyantarasādṛśyamācakṣate ta (dvidaḥ | tadetadatya)ntavyāvṛtteṣu mātrayāpyanuvṛttirahiteṣu svalakṣaṇeṣvanupapannamityarthaḥ | śaṅkate - athātyantavyāvṛttānāmapi vyāvṛtteragrahāt, sapadi (ko hi sūkṣmāṇāṃ) guñjāpravālādīnāṃ rāgasya vyāvṛttasyāpi vyāvṛttimavagrahītuṃ kṣama iti | nirākaroti - asva-
coda[yati- atha niścayapratyakṣayo]rātmabhedādvetorvyāvṛttasvabhāveṣu pratyaśeṣvapi vyāvṛtteḥ kalpitabhedāyā aniścayādabhedabuddhivyavahārāviti niścayo [vyavahāraśca| prastutaṃ] vikalpaṃ dūṣayati- tadasat, ubhayarūpavyavahāradarśanātsā- 3 mānyaviśeṣavyavahāradarśanāt| yathāhurvāttikakāramiśrāḥvatso mā[ta](raRegion)nvicchanmahiṣyā)digaṇānbahūn| parityajya svasāmānyāddrogaṇānupasarpati|| 6 tatrāpi cātmagatvena goṣṭhāntaranivāsinaḥ| parityajyaiva govargān (svavargamupasarpati ||) tatrāpi cetarā vyaktīstyaktvā svāmeva mātaram| 9 asādhāraṇarūpeṇa prāgdṛṣṭenopasarpati|| iti| tadidamāha- tathā hi kālā [kṣyāṃ] (gosāmānyanibandhanaśca) vyavahāro gavāntaravyāvṛttaśca dṛśyate| dṛśyatāṃ kimetāvatāpītyata āha- na ca ga- 12
athaikārthakriyākāritvādatatkriyāvyāvṛttestulyatvāt | tadapyasāṃpratam, arthakriyāṇāmapi bhedādatatkriyāvyāvṛttestulyatvāyogāt | naikasādhyānyasyārthakriyā yenātatkārivyāvṛttistulyā syāt | vastusvabhāvaśca vyāvṛttiḥ prativastubhedānna tulyā | athāsvabhāvāḥ, teṣāṃ kathaṃ tulyā ?
saṃprati bauddharāddhāntarahasya[mutthāpa](yati- athānādivāsano)(f. 118ʳ)pādāno na vastugataviśeṣāpekṣo 'nuvṛttāvabhāsaḥ pratyayastatpūrvaśca vyavahāraḥ| idamatrābhisaṃhitam- caturvidho 'pyayaṃ vika(lpo sadasaddharmāvagā)hī gaurīśvaro 3
81.99–103 Cf. Abhiprāyaprakāśikā (278.15–18): dūṣayati – tadapyayuktamiti || niyamamevāha – kāsuciditi || śābaleyabāhuleyādiṣveva gaurgaurityabhedāvabhāsaḥ, na tvaśvamātaṅgayoḥ so 'yaṃ niyama ityarthaḥ| anapekṣavāsanāmātropādānatvaṃ na yujyate tanmātrasya sarvatrāviśeṣāt| arthasāpekṣatve ca vāsanāyāḥ prāptamarthasyaivābhedāvabhāsayogyatvamityarthaḥ|

Linked texts (1)