Pramāṇa · Search · About · API

Establishment of Brahman 4.9

Tattvasamīkṣā 4.9

Language
Sanskrit

4.9

prākatyamarthasya, tacca tasmādevādhyayanavidhyādhīnagrahaṇave[dā](ntajñānātsidhya)3 tīti kṛtamatra vidhinā| nanvetadarthadharmaścaicchuklatvamiva paṭasya, hanta sarvān pramātṛn prati yathā śuklaḥ paṭaḥ, prakaṭo 'pyevaṃ prasajyetetyata [ā](ha - tasya pra)⟨f.132ʳ⟩kāśanam| etaduktaṃ bhavati - yadīyayā jñānakriyayā yo 'rtho 'bhi6 vyāpyate taṃ pratyasau prakaṭo na punaranyamapi prati| yadīyāpekṣābuddhyā dvayordvi - [tvaṃ] (jāyate tameva pu)ruṣaṃ prati te dve vastunī nānyaṃ prati| kṛtopapādanaṃ caitannyāyakaṇikāyāmiti|
9 syādetadātmajñānasyeti| na khalu janmamityeva phalatayā (yatkiṃcidiheṣyate) 'pi tu yaccetanasamīhitam, asamīhitā ca jñeyābhivyāptiḥ parihārātmikā| mokṣastu niratiśayānandalakṣaṇo 'sya samīhita itīṣṭaṃ jñānasya phalam, iṣṭa)12 lakṣaṇatvātphalasya| na cāsau vidhimantareṇeti tadarthamarthanīyo vidhirityarthaḥ| tadetaddūṣayati - tanna, asādhyatvāt, (na hetujanyo 'sau mokṣastattvacyu)teḥ| nanu vandhyātvajananītvayoriva na mokṣatvakāryatvayorvirodhamutpaśyāma 15 ityata āha - kāryatve (vināśāttasya punaḥsaṃ)sārāt| tathāpi ko virodha ityata āha - ātyantikī ceti|
nanu vināśe kāryatvamanaikāntikam, kāryasyāpi dhvaṃsasyāvināśānnaṣṭa (sya punarnāśādyo) (f.132v) gādityāha - nanu kārya iti | pariharati - nānaikāntikam, bhāvarūpatve satīti viśeṣaṇāt | nāpyasiddhaṃ viśeṣaṇam, niratiśayānandai[śvaryalakṣaṇatvānmokṣasye]tyarthaḥ | nanvabhāvarūpameva mokṣamāsthiṣata paiṭharāḥ | yathāhuḥ- ‘tadatyantavimokṣo 'pavargaḥ’ iti | ata āha - āgāmīti | ayamabhisandhiḥ | na ta (tropāttadehendriyādivi) yogamātramapavargaḥ, sarveṣāmeva jantūnāmupāttadehendriyādi tyajatāṃ tatprasaṅgādapi tu ya ātyantikastadvi-
saṃprati tattvacyute[ri](tyanyathā vyācaṣṭe - atha)veti| nityasya hi brahmaṇaḥ svarūpe 'vasthānaṃ mokṣaḥ, sphaṭikasyevopadhānāpakarṣaṇa iti siddhamāmnāyataḥ| taccaitkāryasyābhūtvā bhāvi[naśīlatvānna kāryam|](f.133v)syādetatprāgdhvaṃsābhāvatvaviniścaye kāryatvānumānam, na caitadāgame bādhitaviṣayaṃ tatra pravarti-
tumutsahate, śuci naraśiraḥkapālaṃ prā[pya](ṅgatvācchaṅkhaśuktivaditi | a)sti 6 ca ‘na sa punarāvartate’ ityāmnāya ityata āha - yattu ‘na sa punarāvartate’ iti śruteriti | ananyathāsiddhaṃ hi mānāntaramanumānaṃ bādhate na pu(naranyathāsiddhamapi,) anyathā jvālāderapi sthemaprasaṅgāt | darśitā tvanyathāsiddhir 9 ‘na sa punarāvartate’ iti vartamānāpadeśasyetyarthaḥ | anavayavena kārtsnyena | [kā](mopabandhābhāve'pi) yathā vartamānāpadeśādeva ‘pratitiṣṭhanti’ iti rātrisatre pratiṣṭhāphalaṃ kalpate tathehāpi kasmānnetyata āha - arthavādādapi ceti | yathā 12 hi (puruṣāpekṣitadṛṣṭaphala) nirākāṅkṣe'dhyayane nārthavādikaphalakalpanaivamatrāpi | rātrisatre tvalabdhapuruṣasamīhitasya vidherastvākāṅkṣā, na ca piṇḍapitṛyajñava[tsva](rgaphalakalpanā | yāvadatyanta) parokṣā vṛttirarthavādasya vidheyekavākyatā 15 tāvannaśyati || ⊗ ||

Linked texts (1)