Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 4.14

Tātparyabodhinī 4.14

Language
Sanskrit

4.14

mātrāsparśā iti | cakṣurādijñānendriyaiḥ sāmānyena mīyanta iti mātrāḥ | vāgādyubhayendriyaiḥ spṛśyante gṛhyanta iti sparśāḥ śabdādayo bhogyapadārthāḥ svayaṃ śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ śītoṣṇavatsukhaduḥkhadāḥ | śītoṣṇāvanukūlau pratikūlau ca santau yathā sukhaṃ duḥkhaṃ ca dadate tathaiva śabdādayo'pyanukūlāḥ pratikūlāśca santaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ ca dadata ityarthaḥ | yadvā śabdādayaḥ pratikūlamanukūlaṃ vā śītamūṣṇaṃ vāpyadhyātmamutpādya taddvārā sākṣādvā sukhaṃ duḥkhaṃ ca dadatīti śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ | nanu viṣayendriyasaṃyogasya nityatvāttannimittakasukhaduḥkhayorapi nityatve satyātmavidastadanusaṃdhānaṃ vinā brahmānusaṃdhiḥ kathaṃ sidhyatītyata āha— āgameti | āgama utpattirapāyo vināśastadvanto viṣayāstajjanyasukhaduḥkhādayaśca tadvidvadanityāṃstān kṣaṇakālāvasthāyino viṣayān tatsaṃyogaviyogāṃśca titikṣasva | bhārata bhā brahmavidyā tasyāmeva ramata iti bhārata he kaunteya, mumukṣornityasukhārthinaḥ prārabdhādāgatānāṃ sukhaduḥkhādīnāṃ sahanamavaśyaṃ kartavyaṃ tatsahanaṃ kurvata eva śravaṇādi tajjanyaṃ jñānaṃ tatphalaṃ cāpi sidhyatyatastvameteṣāṃ samāgamasukhavadviyogaduḥkhaṃ ca sahasva | pratikriyācintāviṣādarāhityena prāptaduḥkhasahanaṃ mumukṣoruttamo dharmaḥ | tathāca śrutiḥ—'vṛkṣa iva tiṣṭhāsecchidyamāno na kupyeta na kampet | upala iva tiṣṭhāsecchidyamāno na kupyeta na kampet' iti dehendriyādayaḥ śabdādayaścānityāḥ āgamāpāyitvādyannaivaṃ tannaivaṃ yathātmeti, ātmā nityaḥ tadāgamāpāyasākṣitvādyannaivaṃ tannaivaṃ yathā deha ityādyanumānena dehendriyādīnāmanityatvaṃ tatsākṣiṇa ātmano nityatvaṃ cātrāpi sūcitaṃ bhavati |
titikṣutvameva vivekavairāgyaśamadamasaṃnyāsasahitaṃ śravaṇādisādhanaṃ sattajjanyajñānadvārā mokṣaphaladaṃ bhavatītyāha—

Linked texts (1)