Bhagavadgita 4.17
Tātparyabodhinī 4.17
- Language
- Sanskrit
4.17
avināśi tviti | idaṃ paridṛśyamānamavidyākāryamasajjagatsarvaṃ yenātisūkṣmeṇa vibhunā sadātmakena marīcyā jalapravāhavattataṃ antarbahiśca vyāptaṃ bhavati tatsacchabditaṃ vastu avināśi yathā asattathā vinaṣṭuṃ vināśanavikriyāyā viṣayatāṃ prāptumanarhaṃ śīlaṃ svabhāvaḥ sattā yasya tadavināśi | atisūkṣmatvādatimahattvācca svayaṃ vināśanakriyātigaṃ sannityameva bhavatītyarthaḥ | ātmā nityaḥ paripūrṇatvādvaga navaditi nityatve anumānaṃ pramāṇaṃ | naṣṭe'pyekasmin Spotting subtle punctuation: 'pramāṇaṃ | naṣṭe' might be 'pramāṇaṃ | naṣṭe' or 'pramāṇam |' - it's 'pramāṇaṃ | naṣṭe'pyekasmindehe padārthāḥ sarvatra sarveṣāmupalabhyante | satye vātmani ravivatsarvaprakāśake padārthopalabdhiranyathānupapattiriti tatprasūtārthāpattiśca pramāṇam | atrātmano nāśaṃ vadan vādī praṣṭavyaḥ kimātmano nāśaḥ svato vā, kiṃ parato vā, kimāśrayanāśādvā, kiṃ saṃbandhināśādvā, uta kāraṇanāśādvā, atha kāryanāśādveti | nādyaḥ | niravayavatvādyathā sāvayavasya svāvayavāpacayānnāśastathā niravayavasyātmanaḥ svato nāśānupapatteḥ | na dvitīyaḥ | tasyāpyātmatvena svaṃprati svasya kartṛkarmatvāyogāttato'pi nāśāsaṃbhavāt | na tṛtīyaḥ | 'kasmin bhagavaḥ pratiṣṭhita iti sve mahimnīti' ityātmanaḥ svātiriktāśrayābhāvaśravaṇādāśrayanāśanimittakanāśānupapatteḥ | nāpi caturthaḥ | ātmano niravayavatvena dravyaguṇakriyādibhiḥ saṃyogādisaṃbandhasya nirūpayitumaśakyatvāttadviśleṣaprayuktanāśāsaṃbhūteḥ | nāpi ca pañcamaḥ | 'na cāsya kaścijjanitā' iti brahmaṇaḥ kāraṇābhāvaśravaṇāttannimittakanāśāyogāt | naiva ca ṣaṣṭhaḥ | 'na tasya kāryaṃ karaṇaṃ ca vidyate' iti kāryābhāvaśravaṇātkāryanāśanimittakanāśāsaṃbhavānna kenāpi prakāreṇedaṃ saṅgraha vyetītyavyayaṃ tasyaitasyāvyayasya nityasiddhasattākasya brahmaṇo vināśabhāvaṃ kartuṃ vaktuṃ ca ko'pi vādiviśeṣo nārhati | tathātve svasyaiva nāhamasmītyabhāvaprasaṅgaḥ bahuśrutivirodhaḥ pratyakṣādivirodhaśca prasajyata iti bhāvaḥ |
'aśocyānanvaśocastvam' ityatra tvaṃpadavācyārtho dehādirjanmādimattvenānityatvādaśocya eva | tvaṃpadalakṣyārtho'pyātmā svayamajatvena janmādiśūnyatayā nityatvādaśocya evetyubhayorapyaśocyatve yatkāraṇatvena sūcitaṃ tayoranityatvanityatvājñānaṃ tadidānīṃ mukhato vispaṣṭayan tena nivṛttaśokamarjunamālakṣya sa yasminnarthe svayameva pūrvaṃ pravṛttastatraiva taṃ protsāhayati
Linked texts (1)
- Bhagavadgītā — Vyāsa, Sanskrit