Bhagavadgita 4.39
Tātparyabodhinī 4.39
- Language
- Sanskrit
4.39
eṣeti | sāṃkhye 'yayā tadakṣaramadhigamyate' iti brahmavidbhiḥ ṛṣibhiḥ samyak khyāyate paśyata iti saṃkhyā paravidyā tayā saṃkhyayā 'yattadadreśyamagrāhyam' ityādinā pratipādyata iti sāṃkhyaṃ nirviśeṣaṃ paraṃ brahma tasmin sāṃkhye brahmaṇi viṣaye yā buddhirabhihitā 'na jāyate mriyate' ityādinā paraṃbrahma viṣayīkṛtya pūrvaṃ yajjñānaṃ te tubhyamupadiṣṭaṃ saiṣā buddhiḥ tajjñānamārūḍhasyaivāśrayaṇīyaṃ natvārurukṣoḥ | ārurukṣostava cittaśuddhyai śraddhayeśvarārpaṇabuddhyā nirabhimānenākāmanayā ca sukhaduḥkhādiṣu samabuddhyā ca karmayoga eva kartavyaḥ natu jñānayogastava | evaṃ kartavye yoge karmayoge tvimāṃ vakṣyamāṇalakṣaṇāṃ buddhiṃ jñānaṃ śṛṇu | he pārtha, yayā buddhyā yuktaḥ samanvito vakṣyamāṇopadeśaprakāreṇa karmayoge vartamānaḥ san tvaṃ karmabandhaṃ janmamṛtyujarādibhiḥ punaḥpunaḥ puruṣaṃ badhnāti yojayatīti bandhaḥ karmaiva bandhaḥ karmabandhastaṃ prahāsyasi | bandhakebhyaḥ sarvebhyaḥ karmabhyo vaidikakarmānuṣṭhānasaṃbhāvitacittaśuddhyutpannā'kartrātmavijñānabalena niṣkrānto bhaviṣyasītyarthaḥ| nanvīśvara eva kartā kārayitā karmaṇāṃ phalabhoktā cetyavyavasāyātmikayaiva buddhyā karmabandhaprahāṇe sati kimakartrātmajñānena karmabandhānmukto bhaviṣyasīti madhye karmabandhasyātmajñānanivartyatvakalpanayeti cedbravānatra praṣṭavyaḥ, kiṃ karmaṇāmīśvarārpaṇamātreṇa karmabandhanivṛttirucyate uteśvara eva kartā kārayitetyuktimātreṇa vā karmabandhanivṛttiriti | nādyaḥ| tāvanmātreṇa naiṣkarmyāsaṃbhavāt | 'nādatte kasyacitpāpaṃ na caiva sukṛtaṃ vibhuḥ' iti parameśvarasya bhaktairdattasukṛtaduṣkṛtāderanādānasmaraṇādaṅgīkṛte'pyasmin pakṣe śatakoṭibrahmakalpeṣu kṛtānāma samarpitānāṃ sukṛtādikarmaṇāṃ nivṛttyasaṃbhavācca | bhakteridānīṃtanatvātteṣāṃ tatsamarpaṇāyogāyadā janmārabdhaṃ tadārabhyāstyeva bhaktiriti cenna | tathātve janmāntara eva tadya muktiprasaṅgāt ‘lokatrayādhipatimapratimaprabhāvamīṣatpraṇamyaśirasaḥ prabhaviṣṇumīśam | janmāntarapralayakalpasahasrajātamāśu praṇāśamupayāti narasya pāpam ||’ iti sakṛtpraṇateḥ saṃsāramahāsāgaratārakamityādibhaktavākyānāmaprāmāṇyaprasaṅgācca | tatrāpi ca pāpasyaiva nāśo natu puṇyasya | na dvitīyaḥ| ‘ayuddhena hato vālī tasyedaṃ karmaṇaḥ phalam’ iti svakṛtakarmaṇa evāparihāryatve īśvarasya parakṛtakarmaparihārāyogāttato'vikriyātmavijñānādeva puruṣasya sarvakarmanivṛttirvaktavyā | tathāca śrutiḥ—‘sarvaṃ pāpmānaṃ tarati’, ‘kṣīyante cāsya karmāṇi tasmin dṛṣṭe parāvare’ ityādi | tarhi ‘buddhyā yukto yayā pārtha’ iti vacanasya kā gatiriti cettasya phalābhisaṃdhirāhityena kṛtaṃ karma bandhāya na bhavatīti karmastutyā mumukṣubhirniṣkāmatyena cittaśuddhyai karma kartavyamiti karmavidhiparatvameva gatiriti brūmastato'vikriyātmavijñānādeva karmabandhannivṛttiriti siddham |
uktameva karmayogaṃ mumukṣupravṛttaye stauti—
Linked texts (1)
- Bhagavadgītā — Vyāsa, Sanskrit