Bhagavadgita 4.6
Tātparyabodhinī 4.6
- Language
- Sanskrit
4.6
nataiccaditi | bhikṣāśanayuddhayormadhye no'smākaṃ dharmaparāṇāṃ garīyaḥ śreṣṭhaṃ katarat kiṃnu vā | guruhiṃsāduṣkīrtyādidoṣaśūnyatvāt kiṃ bhaikṣyāśanameva śreṣṭhaṃ uta svadharmatvādyuddhameva śreṣṭhamāhosvidubhayamapi samaṃ vā | castvarthaḥ | tadetadvayaṃ tu na vidmo na vijānīmaḥ | jaye rājyasukhahetutvādapajaye svargaprāpakatvātsvadharmatvācceti tatra saṃśayo na kartavya iti cettathāpi saṃprāpto vijayo'smākaṃ duḥkhāyaiva bhavati natu kiṃcidapi bhavati sukhāyetyāha—yāneveti | prāṇebhyo'pi preyaso yāneva bhrātṛputrādīn yudhi hatvā na jijīviṣāmo jīvituṃ na śaknumasta eva dhārtarāṣṭrāḥ pramukhe raṇamukhe avasthitā mriyāmaha iti tiṣṭhanti | ato'narthahetoryuddhādvaikṣyāśanameva naḥ śreyaskaramityarthaḥ |
kathaṃ bhavān paṇḍitaḥ sandharmaṃ dharmamiva, adharmamiva dharmaṃ ca manyate mūḍhavadityākāṅkṣāyāmahametat dvayaṃ sūkṣmārthaṃ nirṇotuṃ na śaknomi, yatkartavyaṃ tattvamevopa diśetyāha—
kārpaṇyeti | avidyākṛtadehendriyādyanātmanaḥ svarūpamidamevāhamiti vyavaharatīti kṛpaṇastvattattvajñaḥ ‘yo vā etadakṣaraṃ gārgyaviditvāsmāllokātpraiti sa kṛpaṇaḥ’ iti, ‘kṛpaṇo yo'jitendriyaḥ’ iti śrutismṛtiprasiddheḥ tasya bhāvaḥ kārpaṇyamajñatvamajñānaṃ tamaḥpradhānatvādvastusvarūpaṃ dūṣayatīti tadeva doṣastenopahatastirohitaḥ svasyāvikriyasya pratyagātmano bhāvaḥ sattā yasya sa kārpaṇyadoṣopahastasvabhāvo'vidyātiraskṛtātmasvarūpo yasmāddharmasaṃmūḍhacetāḥ avidyayā saṃsāre pālyamānaḥ pumān dhāryate'neneti dharmastasmin svarūpaprakāśake jñānātmake dharme saṃmūḍhamapraviṣṭaṃ ceto yasya tathokta evaṃlakṣaṇasaṃpanno'haṃ tvāṃ parameśvaraṃ pṛcchāmi śrutismṛtibhirmaharṣibhiśca yanniścitaṃ nirṇītaṃ niyataphalaṃ śreyaḥsādhanaṃ śokavidhvaṃsakaṃ tanme brūhi | nanu ‘nāputrāyāśiṣyāya vai punaḥ’ iti śravaṇātputraśiṣyavyatiriktāyā'tirahasyaṃ na vaktavyamityata āha—śiṣya iti | dharmajñānārthitayā'haṃ te śiṣyaḥ śiṣyabhāvaṃ gato'smi | tvāṃ jagadguruṃ parameśvaraṃ prapannaṃ śaraṇaṃ gataṃ mumukṣuṃ māṃ śādhyanugṛhāṇa | śokasya niḥśeṣanivṛttiryathā bhavet tathā māṃ bodhayetyarthaḥ |
Linked texts (1)
- Bhagavadgītā — Vyāsa, Sanskrit