Bhagavadgita 2.11

2.11

śrīviśvanātha—bho arjuna ! tavāyaṃ bandhuvadhahetukaḥ śoko bhramamūlaka eva, tathā kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṃkhye ityādiko vivekaścāprajñāmūlaka evetyāha—aśocyān śokānarhāneva tvamanvaśoco'nuśocitavānasi| tathā tvāṃ prabodhayantaṃ māṃ prati prajñāvādān prajñāyāṃ satyāmeva ye vādāḥ “kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṃkhye” ityādīni vākyāni tān bhāṣase, na tu tava kāpi prajñā varttate iti bhāvaḥ| yataḥ paṇḍitāḥ prajñāvanto gatāsūna gatā niḥsṛtā bhavantyasavo yebhyaḥ tān sthūladehān na śocanti, teṣāṃ naśvarabhāvatvāditi bhāvaḥ| agatāsūna aniḥsṛtaprāṇān sūkṣmadehānapi na śocanti, te hi mukteḥ pūrvamanaśvarā eva, ubhayeṣāmapi tathā tathā svabhāvasya duṣpariharatvāt| mūrkhāstvityādidehebhyaḥ prāṇeṣu niḥsṛteṣveva śocanti, sūkṣmadehāṃstu na, te prāyaḥ paricinvantyastairalam| aite hi sarve bhīṣmādayaḥ sthūlasūkṣmadehasahitā ātmāna eva ātmanāntu nityatvātteṣu śokapravṛttireva nāstītyatastvayā yatpūrvamarthaśāstrāt dharmaśāstraṃ balavadityuktaṃ, tatra mayā tu dharmaśāstrādapi jñānaśāstraṃ balavadityucyate iti bhāvaḥ|
sā. va. prakāśikā vṛtti—saccidānanda paratattvake kevala taṭasthā hai| isakā nitya evaṃ svābhāvika dharma bhagavat-sevā hai| jīva do prakārakā baddhajīva anādi kālase bhagavat-sevā bhūlakara prākṛta sthūla aura liṅga—ina do śarīroṃke dvārā ācchādita hokara isa māyika saṃsārameṃ daṇḍasvarūpa tritāpoṃkā bhoga kara rahe haiṃ| sthūla śarīra—baddha jīvoṃkā prākṛta-sthūla śarīra kṣiti, jala, pāvaka varṣoṃmeṃ prāṇimātrakī mṛtyu avaśyambhāvī hai— 'mṛtyurjanmavatāṃ vīra dehena saha jāyate| adya vābdaśatānte vā mṛtyurvai prāṇināṃ dhruvaḥ||' (śrīmadbhā. 10/1/38) 'jātasya hi dhruvo mṛtyu' sūkṣma athavā liṅga śarīra—jīvake śuddha svarūpako ācchādita karanevāle mana, buddhi, ahaṅkārātmaka jīva-upādhikā nāma sūkṣma śarīra hai| pratyeka kṛṣṇa-svarūpakī vismṛtike kāraṇa jīva-svarūpako ācchādita kie hue 'prītirna yāvanmayi vāsudeve na mucyate dehayogena tāvat' (śrīmadbhā. 5/5/6), 'sa liṅgena vimucyate' (śrīmadbhā. 4/29/83), 'bhayaṃ dvitīyābhiniveśataḥ' (śrīmadbhā. 11/2/37), 'yadā ratirbrahmaṇi............' (śrīmadbhā. 4/22/26), 'mām upetya tu kaunteya' (gītā 8/16) ityādi ślokoṃkā anuśīlana karanese