Bhagavadgita 2.14

2.14

śrīviśvanātha—nanu satyameva tattvaṃ, tadapyavivekino mama mana evānarthakārī vṛthaiva śokamohavyāptaṃ duḥkhayatīti, tatra na kevalaṃ ekaṃ mana eva, api tu manaso vṛttayo'pi sarvāstvagādīndriyarūpāḥ svaviṣayānubhāvyānarthakāriṇya ityāha—mātreti| mātrā indriyagrāhyaviṣayāsteṣāṃ sparśāḥ anubhavāḥ| śītoṣṇeti āgamāpāyina iti—yadeva śītalajalādikamuṣṇakāle sukhadaṃ, tadeva śītakāle duḥkhadamato'niyatatvādāgamāpāyitvācca, tān viṣayānubhavān titikṣasva sahasva, teṣāṃ sahanameva śāstravihito dharmaḥ| na hi māghe māsi jalasya duḥkhatvabuddhyaiva śāstre vihitaḥ snānarūpo dharmastyajyate| dharma eva kāle sarvānarthanivarttako bhavati, evameva ye putrabhrātrādyāḥ utpattikāle dhanādyupārjanakāle ca sukhadāsta eva mṛtyukāle duḥkhadā āgamāpāyino'nityāstānapi titikṣasva, na tu tadanurodhena yuddharūpaḥ śāstravihitaḥ svadharmastyājyaḥ| vihitadharmānācaraṇaṃ khalu kāle mahānarthakṛdeva iti bhāvaḥ|
bhāvānuvāda—yadi kaho ki ye bāteṃ to satya haiṃ, tathāpi vyarthameṃ śoka-mohādike dvārā vyāpta hokara mere jaise avivekīkā anarthakārī mana dvārā tvacā ādi indriyām̐ apane apane viṣayoṃkā anubhavakara anarthakārī ho jātī haiṃ, to suno—indriyagrāhya viṣayasamūha 'mātrā' haiṃ evaṃ unakā hī śītakālameṃ duḥkhada hote haiṃ| ataḥ anitya evaṃ āne-jānevālā jānakara ina viṣayoṃke anubhavako sahana karo| inako sahanā hī śāstravihita dharma janmake samaya evaṃ dhanādi upārjanake samaya sukhada hote haiṃ, ve hī mṛtyukālameṃ karo| inake anurodhapara yuddharūpa śāstravihita svadharma atyājya hai|