Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 2.56

Sārārthavarṣiṇī 2.56

Language
Sanskrit

2.56

śrīviśvanātha—kiṃ prabhāṣetetyasya uttaramāha—duḥkheṣviti dvābhyām duḥkheṣu kṣutpipāsājvara-śirorogādiṣvādhyātmikeṣu sarpavyāghrādyutthiteṣvādhibhautikeṣvativātavṛṣṭyādyutthiteṣvādhidaivikeṣu upasthiteṣvanudvignamanāḥ prārabdhaṃ duḥkhamidaṃ mayāvaśyaṃ bhoktavyamiti svagataṃ kenacit pṛṣṭaḥ san spaṣṭañca bruvan, na duḥkheṣūdvijata ityarthaḥ| tasya tādṛśamukhavikriyābhāva evānudvegaliṅgaṃ sudhiyā gamyam, kṛtrimānudvegaliṅgavāṃstu kapaṭī-sudhiyā paricito bhraṣṭa evocyata iti bhāvaḥ| evaṃ sukheṣvapyupasthiteṣu vigataspṛha iti prārabdhamidamavaśyabhogyamiti svagataṃ spaṣṭañca bruvāṇasya tasya sukhaspṛhā-rāhityaliṅgaṃ sudhiyā gamyameveti bhāvaḥ| tattalliṅgameva spaṣṭīkṛtya darśayati—vīto vigato rāgo'nurāgaḥ sukheṣu, vītaṃ bhayaṃ svabhoktṛbhyo vyāghrādibhyaḥ vītaḥ krodhaḥ svahantṛṣu bandhujaneṣu yasya saḥ| yathaivādi-bharatasya devyāḥ pārśvaṃ prāpitasya svacchedacikīrṣorvṛṣalarājānna bhayam, nāpi tatra krodho'bhūditi|
śrībhagavān 'duḥkheṣu' ityādi do ślokoṃkī avatāraṇā kara rahe haiṃ| 'duḥkheṣu'—bhūkha-pyāsa-jvara-siradarda ādi ādhyātmika duḥkha haiṃ, sarpa-bāgha ityādi prāṇiyoṃse utpanna duḥkha ādhibhautika duḥkha haiṃ evaṃ ativṛṣṭi ādise ina duḥkhoṃke upasthita honepara aisā socate haiṃ ki prārabdhase prāpta duḥkhoṃkā mujhe bhoga karanā hī hai evaṃ aisā jānakara yā to svayaṃse kucha kahate haiṃ athavā dūsareke dvārā pūche jānepara spaṣṭarūpase bolate haiṃ, parantu duḥkhase prakārakī vikṛti na honepara vijñagaṇa aisā lakṣya karate haiṃ ki ise kisī lakṣaṇoṃko spaṣṭa karate hue kahate haiṃ—'vītarāga' arthāt ve sukhoṃke prati anurāgaśūnya hote haiṃ| 'vītabhaya' arthāt apaneko khānevāle bāgha ādise ko devīke pāsa le jākara māranevāle rājā vṛṣalase bharata mahārājako bhaya
sā. va. prakāśikā vṛtti-ādhyātmika, ādhibhautika aura ādhidaivika-ina trividha duḥkhoṃke upasthita honepara bhī jinakā citta udvigna prāpya nodvijet prāpya cāpriyam' (gītā 5/19) arthāt jo vyakti priya śrīmadbhāgavatameṃ bharata mahārājakā caritra hai-
mahārāja bharata sarvasva tyāgakara kisī vanameṃ nirjana prāntameṃ bhagavatārādhanā kara rahe the| jīvanake anta samayameṃ eka hiraṇa-śiśuke prati unakī āsakti huī, isīlie antima manaḥsthitike kāraṇa unheṃ hiraṇakā janma milā| kintu, pūrva smṛti rahaneke kāraṇa isa janmameṃ apane sagesambandhiyoṃse dūra rahakara ṛṣi-āśramameṃ harikathāke śravaṇādimeṃ hī apanā jīvana bitāyā| apane pūrva jīvanakī bhagavat-ārādhānake phalase punaḥ kisī dharmaprāṇa brāhmaṇake gharameṃ janma liyā| isa bāra pitā dvārā bahuta ceṣṭā kie jānepara bhī ve vedādhyayanādi viṣayoṃse sarvathā dūra rahakara pāgala honekā bhrama pradarśitakara āntarikarūpase bhagavat-smaraṇa karate the| apanī vimātā, sautele bhāīyoṃ tathā svajanakī kūṭoktiyoṃ evaṃ durvyavahāroṃko sahakara bhī bhagavat-upāsanāmeṃ matta rahate the| kisī samaya coroṃkā saradāra vṛṣalarāja putra-kāmanāke hetu sulakṣaṇayukta narakī bali apane iṣṭadevī bhadrakālīko ghūmate-ghūmate mahābhāgavata jar̤abharatajīko khetakī rakhavālī karate hue dekhā aura bar̤e prasanna hokara inheṃ sulakṣaṇayukta jānakara narabalikī vidhike anusāra khilāyā-pilāyā, rolī, puṣpa aura candanase sajāyā aura bali bhī parama bhāgavata jar̤abharata na to bhayabhīta hue, na hī kruddha hue, balki

Linked texts (1)