Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 2.65

Sārārthavarṣiṇī 2.65

Language
Sanskrit

2.65

śrīviśvanātha—buddhiḥ paryavatiṣṭhate sarvatobhāvena svābhīṣṭaṃ prati sthirībhavatīti viṣayagrahaṇābhāvādapi samucitaviṣayagrahaṇaṃ tasya sukhamiti bhāvaḥ| prasannacetasa iti cittaprasādo bhaktyaiveti jñeyam, tayā vinā tu na cittaprasāda iti prathamaskandha eva prapañcitam, kṛtavedāntaśāstrasyāpi vyāsasyāprasannacittasya śrīnāradopadiṣṭayā bhaktyaiva cittaprasādadṛṣṭeḥ|
sā. va. prakāśikā vṛtti—bhagavat-paricaryāmaya bhaktike dvārā hī citta ‘mukundasevayā yadvattathā''tmāddhā na śāmyati’ (śrīmadbhā. 1/6/36) śloka draṣṭavya haiṃ| arthāt, nirantara kāma-lobha ādike vaśībhūta mana jaise kṛṣṇabhajanameṃ sākṣāt suprasannatā lābha karatā hai, yama-niyama ādi aṣṭāṅga yogamārgakā prasaṅga anuśīlana karane yogya haiṃ| saubhari ṛṣi dasa hajāra varṣoṃkī tapasyā unake cittameṃ kṣobha utpanna huā aura mahārāja māndhātākī pacāsa kanyāoṃse vivāhakara pacāsa svarūpoṃse bhoga karanepara bhī unake kāmakī lipsā dūra nahīṃ huī| antameṃ unhoṃne bhagavat-upāsanāse indriyoṃkā damanakara abhīṣṭa vastukī prāpti kī| mahārāja yayāti nānā prakārakī ceṣṭāoṃke dvārā bhī manako vaśībhūta na kara sake| unhoṃne apane putra puruko apanī vṛddhāvasthā dekara usakī yuvāvasthā grahaṇakara bahuta varṣoṃ taka bhoga kiyā| kintu āgameṃ ghī denekī bhām̐ti unakī kāma-lipsā bar̤hatī hī gaī| antameṃ bhagavat-upāsanāmeṃ cittako niyukta kiyā, taba kahīṃ unheṃ śānti milī| ghora tapasvī viśvāmitra śama-dama ādike dvārā indriyoṃkā damanakara bhī menakāke nūpuroṃkī jhaṅkārapara apanī tapasyā chor̤akara kāmameṃ lipta ho gae| punaḥ bhagavat-ārādhanāse unakā kṣubdha citta śānta huā| isa viṣayameṃ śrīmadbhāgavatamake prathama skandhameṃ vyāsa-nārada saṃvādase isa mahābhārata, purāṇoṃkī racanā tathā vedāntasūtrakā praṇayana kara cuke the tathā karanameṃ asamartha hokara unhoṃne apane guru devarṣi nāradase isake viṣayameṃ pūchā| śrīnārada munine uttara diyā— ‘bhavatānuditaprāyaṃ yaśo bhagavato'malam| yenaivāsau na tuṣyeta manye taddarśanaṃ khilam|| yathā dharmādayaścārthā munibandwidthvaryairanukīrttitāḥ| na tathā vāsudevasya mahimā hyanuvarṇitaḥ||' (śrīmadbhā. 1/5/8-9) arthāt, he maharṣe! āpane bhagavān‌kī parama pavitra līlā-kathāoṃ evaṃ kathāoṃke kīrttanake binā kevala dharma tathā jñānake anuśīlanase bhagavān samajhatā hūm̐| bhaktike dvārā viśuddha manameṃ bhagavat-līlā-kathāem̐ svayaṃ sphurita svayaṃ bhagavān śrīkṛṣṇakī aiśvarya evaṃ mādhuryamayī-sampūrṇa līlāoṃkā darśana śrīmadbhāgavata hai, jisake anuśīlanase tatkṣaṇāt hṛdayameṃ śoka-moha-bhayādiko bhagavān vrajendranandana unake hṛdayameṃ avaruddha ho jāte haiṃ— 'yasyāṃ vai śrūyamāṇāyāṃ kṛṣṇe paramapūruṣe| bhaktirutpadyate puṃsaḥ śokamohabhayāpahā||' (śrīmadbhā. 1/7/7) |

Linked texts (1)