Bhagavadgita 8.3
Sārārthavarṣiṇī 8.3
- Language
- Sanskrit
8.3
śrīviśvanātha—uttaramāha—akṣaramiti| na kṣaratītyakṣaraṃ; nityaṃ yat paramaṃ tadbrahma-“etadvai tadakṣaraṃ gārgi brāhmaṇā abhivadanti” iti śruteḥ| svabhāvaḥ svamātmānaṃ dehādhyāsavaśādbhāvayati janayatīti svabhāvo jīvaḥ, yadvā, svaṃ bhāvayati paramātmānaṃ prāpayatīti| ‘svabhāvaḥ’ śuddhajīvo'dhyātmamucyateadhyātma-śabdavācya ityarthaḥ| bhūtaireva bhāvānāṃ manuṣyādidehānāmudbhavaṃ karotīti| sa visargo jīvasya saṃsāraḥ karmajanyatvāt karmasaṃjñaḥ karmaśabdena jīvasya saṃsāra ucyate ityarthaḥ|
bhāvānuvāda—arjunake praśnoṃkā uttara dete hue śrībhagavān kahate haiṃ— ‘svabhāva:’—jo dehādhyāsavaśa ‘svaṃ’ arthāt ātmāko ‘bhāvayati’ arthāt sṛṣṭa kara paramātmāko prāpta karate haiṃ, ve haiṃ—svabhāva arthāt jīva| ‘svabhāva:’ arthāt śuddha jīva adhyātma kahalātā hai| ‘bhūtodbhavakara:’—bhūtagaṇake dvārā
sā. va. prakāśikā vṛtti— una nitya, vināśarahita tathā avasthāntaraśūnya akṣara tattvako hī ‘parabrahma’ kahate haiṃ| yahām̐ cit-saviśeṣamaya bhagavatsvarūpa śrīkṛṣṇako hī parabrahma samajhanā cāhie| yadyapi akṣara tattvase brahma, paramātmā tathā svayaṃ bhagavān—tīnoṃkā huā hai—‘yanmitraṃ paramānandaṃ pūrṇaṃ brahma sanātanam’ arthāt paramānandasvarūpa, sanātana evaṃ pūrṇabrahma śrīkṛṣṇa jinake mitra haiṃ| paraṃ brahma’ arthāt maiṃ una nandamahārājakī nitya vandanā karatā hūm̐, jinake ām̐ganameṃ parabrahma nandanandanake rūpameṃ krīr̤ā kara rahe haiṃ| adhyātma—adhyātma śabdase ‘svabhāva’ arthāt sva-bhāvameṃ pratiṣṭhita dvārā (dehātmabuddhike kāraṇa) sthūla śarīrameṃ ‘maiṃ’ kī bhāvanā karanevālā hī svabhāva hai| athavā, ‘sva bhāvayati’ arthāt bhagavānkī bhaktikā anuśīlana ..’ arthāt jīvātmā sambandhī bhāvako svabhāva kahate haiṃ| vahī jīvātmā dehakā āśrayakara apaneko viṣayoṃkā bhoktā samajhatā hai, isalie visarga—devatāoṃke uddeśyase dravya-dānādirūpa yajña, jisase sthūla-sūkṣma bhūtoṃ dvārā jīvake manuṣya ityādi sthūla śarīra nirmāṇarūpa saṃsārakī sṛṣṭi
Linked texts (1)
- Bhagavadgītā — Vyāsa, Sanskrit