Pramāṇa · Search · About · API

Shaddarshanasamuccaya 3.32

Ṣaḍdarśanasamuccaya 3.32

Language
Sanskrit

3.32

§ 82. tatra sādharmyeṇa pratyavasthānaṃ sādharmyasamā' jātirbhavati | anityaḥ śabdaḥ kṛtakatvāt
ghaṭavaditi prayoge kṛte sādharmyaprayogeṇaiva pratyavasthānam | yadyanityaghaṭasādharmyātkṛtakatvādanityaḥ
śabdaḥ iṣyate, tarhi nityākāśasādharmyādamūrtatvānnityaṃ prāpnotīti 1
§ 83. vaidharmyeṇa pratyavasthānaṃ vaidharmyasamā jātiḥ, anityaḥ śabdaḥ kṛtakatvāt, ghaṭavadityatraiva
prayoge vaidharmyeṇokte pratyavasthānam | nityaḥ śabdo'mūrtatvāt, anityaṃ hi mūrtaṃ dṛṣṭaṃ, yathā ghaṭādīti | yadi hi nityākāśavaidharmyātkṛtakatvāda nitya iṣyate, tarhi ghaṭādyanityavaidharmyādamūrtatvānnityaiḥ
prāpnoti, viśeṣābhāvāditi 2
§ 84. utkarṣāpakarṣābhyāṃ pratyavasthānamutkarṣāpakarṣasame jātī bhavataḥ | tatraiva prayoge
dṛṣṭāntasādharmyaṃ kiñcitsādhyadharmiṇyāpādayannutkarṣasamāṃ jātiṃ prayuṅkte | yadi ghaṭavatkṛtakatvādanityaḥ śabdastarhi ghaṭavadeva mūrto'pi bhavet | na cet mūrtī ghaṭavadanityo'pi mā bhūditi śabde
dharmāntaraṃotkarṣamāpādayati 3 | apakarṣastu ghaṭaḥ kṛtakaḥ sannaśrāvaṇo dṛṣṭaḥ, evaṃ śabdo'pi bhavatu
§ 87. sādhyasāmyāpādanena pratyavasthānaṃ sādhyasamā¹ jātiḥ | yadi yathā ghaṭastathā śabdaḥ
²prāptaṃ tarhi yathā śabdastathā ghaṭa iti, śabdaśca sādhya iti ghaṭo'pi sādhyo bhavet, tataśca na sādhyaḥ
sādhyasya dṛṣṭāntaḥ syāt | na cedevaṃ tathāpi vailakṣaṇyātsutarāṃ na dṛṣṭānta iti 8
§ 88. prāptyaprāptivikalpābhyāṃ pratyavasthānaṃ prāptyaprāptisame jātī³ | yadetatkṛtakatvaṃ
sādhanamupanyastaṃ tatkiṃ prāpya sādhyaṃ sādhayatyaprāpya vā | prāpya cet⁴, tarhi dvayorvidyamānayoreva
prāptirbhavati na sadasatorīti | dvayośca sattvātkiṃ kasya sādhyaṃ sādhanaṃ vā | aprāpya tu sādhanatvamayuktamatiprasaṅgāditi 9-10
§ 89. prasaṅgāpādanena pratyavasthānaṃ prasaṅgasamā⁵ jātiḥ | yadyanityatve kṛtakatvaṃ sādhanaṃ, tadā
kṛtakatve kiṃ sādhanaṃ, tatsādhane'pi kiṃ sādhanamiti 11
§ 90. pratidṛṣṭāntena pratyavasthānaṃ pratidṛṣṭāntasamā⁶ jātiḥ | anityaḥ śabdaḥ prayatnānantarīya§ 94 traikālyānupapattyā hetoḥ 1pratyavasthānahetusamā 2jātiḥ | hetuḥ sādhanaṃ tatsādhyātpūrvaṃ
paścātsaha vā bhavet | yadi pūrvamasati sādhye tatkasya sādhanam | atha paścāt sādhanaṃ tarhi pūrvaṃ sādhyaṃ
tasmiṃśca pūrvasiddhe kiṃ sādhanena | atha yugapat sādhyasādhane tarhi tayoḥ savyetaragoviṣāṇayoriva
sādhyasādhanabhāva eva na bhavediti 16 | ,
§ 95. 3arthāpattyā pratyavasthānamarthāpattisamā4 jātiḥ | yadyanityasādharmyātkṛtakatvādanityaḥ śabdo'rthādāpadyate, tadā nityasādharmyānnitya iti | asti cāsya nityenākāśādinā
sādharmyamamūrtatvamityudbhāvanaprakārabheda evāyamiti 17
§ 96. aviśeṣāpādanena pratyavasthānamaviśeṣasamā5 jātiḥ | yadi śabdaghaṭayoreko dharmaḥ kṛtakatvamiṣyate, tarhi sama(nedharmayogāttayoraviśeṣe tadvadeva sarvapadārthānāmaviśeṣaḥ prasajyata iti 18
§ 97. upapattyā pratyavasthānamupapattisamā7 jātiḥ | kṛtakatvopapattyā śabdasyānityatvaṃ,
tarhyamūrtatvopapattyā nityatvamapi kasmānna bhavatīti pakṣadvayopapattyānavasāyaparyavasānatvaṃ vivakṣitamityudbhāvanaprakārabheda evāyam 19
'nigrahasthānamākhyātaṃ paro yena nigṛhyate
pratijñāhānisaṃnyāsavirodhādivibhedataḥ

Linked texts (2)