Mimamsabalaprakasha 2.30.p1.23
Mīmāṃsābālaprakāśa 2.30.p1.23
- Language
- Sanskrit
2.30.p1.23
aṃśatrayaviśiṣṭabhāvanāpratipādanaṃ cāsya vyāpāro 'sya pravarttakasyārthapratipādanarūpasya vyāpārasya pravarttanātmakatvāditi | yattu astu
tarhyabhidhānākhyo vyāpāro 'sya pravarttakaḥ
tasya hyarthapratītyākhyakāryyaklṛptasya kevalam
kalpyaṃ pravṛttihetutvaṃ liṅvācyasyeti lāghavam
ityāśaṅkya
śabdāntaragatāpyasminnabhidhā syātpravarttikā
pakṣe 'rthato viśeṣaścetsa eva syātpravarttakaḥ
iti doṣadvayamuktvā
na cāsyā abhidheyatvādviśeṣaḥ kāryyato gateḥ
na yuktaṃ hyabhidheyatvaṃ sarvvāsām vā prasajyate
ityanena pūrvvadoṣadvayoddhārapūrvvakamanyadoṣadvayamuktvā taduddhāraḥ
atha pravarttanātvena kāryyādanavabodhataḥ
tadrūpeṇābhidheyatvaṃ taccānyāsu na vidyate
ityāśaṅkya | tanna | asyāhyabhidhānātprākaccetpravarttakarūpatā syāddhetvarthamabhidheyatvam | nāsti cetsyādasatyateti vikalpya dūṣaṇadvayamuktam
tadetalliṅaḥ pravarttakatvaṃ vihāya tadabhidhāyāḥ pravarttakatve yujyate | abhidhānaṃ vināpi hi pravarttakasvabhāvasya loke ācāryādervede ca liṅādervvyarthamevābhidheyatvam | na tvidaṃ dūṣaṇaṃ liṅaḥ pravarttakatve 'bhidhāyāśca pravarttanātve prasajyate | yathā hyabhidhārthabodhākhyakāryyād buddhāpi na pravṛttihetureṣaṃ tvadabhyupagato 'pi vyāpāro
'gnihotrādau pravṛttiṃ dṛṣṭvā ''ptavākyānnāsti kaścilliṅo 'tra pravṛttiheturvyāpāra iti sāmānyato 'vagato 'pi na pravṛttihetuḥ | atastvayāpyasau pravarttanātvena śabdena tatrāpi liṅaivābhihitaḥ sansvasya