A Cluster of Nyāya Flowers 5.15.1
Nyāyamañjarīgranthibhaṅga 5.15.1
- Language
- Sanskrit
5.15.1
vārtāvidyāyāṃ | kṛṣiḥ pāśupālyaṃ vāṇijyā ca vārtā | mṛdnato mardanakartuḥ | evaṃ vīryakāmādiṣviti | uttaraślokādyapekṣayāṃ | taduktaṃ 'rājño balārthinaḥ ṣaṣṭhe vaiśyasyārthino'ṣṭame' iti | 25 kartrādivaiguṇyati | kartrādivaiguṇyaṃ phalādarśane kāraṇamananumodamānāḥ | sarvāṅgopasaṃhāreṇeti | yadā sarvāṅgānyupasaṃhartuṃ śaknuyāt tadā kāmyaṃ kuryāditi vyavasthāpanāt | avagrahe varṣapratibandhe | śvobhūte juhuyād | dvitīye dine homaśeṣaṃ samāpayed | nanūpanayanāderbrahmavarcasādiphalāt karmaṇaḥ paśavo bhaviṣyantītyāśaṅkyāha na hi brahmavarcasaphalāditi | sapratyayapravarttanamiti | sacetano hi kathaṃ niṣphale pravarteteti | kṣīṇaṃ tatraiva janmani | ‘na ca svargaphalasyeha kaścidaṃśo'nuvartate’ iti śeṣaḥ| yo vṛṣṭikāma iti | yo vṛṣṭikāmaḥ sa saubhareṇa stotraviśeṣeṇa stuvītetyetāvadevoktam | tatra ‘yadi na varṣet’ ityādi noktam | yadi kāmayeteti | sado yatra hotrādayaḥ ṛtvijo yājyānuvākyāstotrādipāṭhavyāpāramupaviṣṭāḥ sampādayanti, tannīcairminuyāt anuccāḥ sthūṇāstatra nidadhyādityarthaḥ | kāpilāstviti | yāgabrahmahatyādikriyābhirniṣpannasaṃskāro yo'bhivyajyamānaḥ prakāśarūpabuddhivṛttisvarūpo viśiṣṭaphalaheturdharmādharmāviti sāṅkhyāḥ | puṇyapudgaleti | puṇyapudgalāḥ puṇyaparamāṇavaḥ | nirādhārasyāpūrvasyeti | te hi kriyānirvartyaṃ kriyābhivyaṅgyam āśritamevāpūrvamāhuḥ | yāgadānādinā dharmo bhavatītyapi laukikāḥ | prayogāḥ santi te cāmī saṃskriyāpakṣasākṣiṇaḥ || saṃskāro nṛguṇaḥ sthāyī tasmāddharma iti sthitam | tasmācca phalaniṣpatterna citrādau mṛṣārthatā ||
Linked texts (1)
- Nyāyamañjarī — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit