A Cluster of Nyāya Flowers 67.25
Nyāyamañjarīgranthibhaṅga 67.25
- Language
- Sanskrit
67.25
na ca jñānatvaṃ sāmānyamiti | yadi hi jñānatvamubhayoranugataṃ pratibhāseta jñānayorgrāhyagrāhakatvaṃ kathañcit kalpyeta | ato vicchinnaścediti | yata eva jñānatve ca grāhyāṃśasya parāmarśo nāsti tata eva |
dṛṣṭaśca citrādāvanekavarṇasamāveśa iti | na cāsau dṛṣṭatvādevāpāramārthika iti śeṣaḥ |
tathā śaknoti bhāṣitam bahuvacanādiyukto nānyathā | nyā0 ma0 8
kiñca bhikṣupakṣe kṣaṇikatvena jñānānāmityādinā vāsanāmātreṇa śabdārthāghaṭamānatāmāhuḥ |
dvau hi vijñānasantānau, śaktivijñānasantānaḥ pravṛttivijñānasantānaśca | tatra pravṛttivijñānaṃ śaktivijñānāt sahabhāvino labdhaparasubpākāṃ vāsanāmapekṣya viśiṣṭamuttaraṃ pravṛttijñānaṃ janayati | śaktivijñānaṃ ca sahajapravṛttivijñānasahitaṃ viśiṣṭamuttaramālayavijñānamityevamuttarottarāṇyapi jñānāni | vāsanāparipākahetuśca kvacit tadeva sahabhāvi pravṛttijñānam, yathā dhūmajñānaṃ svayamālayavijñānagatāmagnijñānavāsanāmudbodhayat tayā sahitamagnijñānaṃ janayatītyevaṃ ca jñānavaicitryasyāpi na nirhetukatvam | yadāha,
tāvubhau jñānasantānāvekatrāvasthitāvapaṭutvāt tu śaktirūpavijñānasantānānanubhavapaṭutvena cetarasya saṃvittiriti, evaṃ ca kathaṃ nirādhāratvādicodyāvakāśa ityāśaṅkyāha, na cālayavijñānaṃ nāma kiñcidastīti | ālīyante pravṛttijñānairjanitā vāsanā ekatra yasmiṃstadālayavijñānaṃ śaktivijñānamiti cocyate |
dhāraṇākarṣaṇādi tviti | ekasyāvayavasya dhāraṇe sarvasya dhāraṇamekasya cākarṣaṇe sarvasyākarṣaṇamasatyavayavini na syāditi | kāṣṭheti kāṣṭhamūlake'nārabdhakāryatvam antyāvayavināmanāmbhakatvāt | ṣaṭkeṇa yugapad yogādityasyottaramardham 'teṣāṃ samānadeśatve piṇḍaḥ syādaṇumātrakaḥ' | dikcatuṣṭayādūrdhvabhāgādadhobhāgāccāgataiḥ paramāṇubhirekasya paramāṇoravaśyaṃ yogo vaktavyo'nyathā sañcayābhāvāt | tatra bhinnairbhāgairyoṃgaḥ paramāṇoḥ |
sāvayavatvāt tasyānye'vayavāḥ kalpyāḥ, teṣāmapi kalpitāvayavānāṃ parasparamayameva nyāya ityanavasthā | atha nirbhāgatvāt paramāṇoryathaikena sambandhastathāpareṇāpīti, tadevamekadeśatvādaṇumātraparimāṇastatsañcayaḥ syādityarthaḥ |
avayavivināśo'pi nānullikhito bhaved avayavavibhāgahetutvāt tannāśasya | vṛttiśca vyāsajyaiveti | kātsnryena sakalāvayaveṣu na, ekaikaparisamāptyā | kiṃsamudāyālambana iti | keṣāṃ samudāya iti kiṃsamudāyaḥ |
apavargaparīkṣopasaṃhāraḥ
tasmāt pramāṇato'śakta iti | yadi prāmāṇiko vastunirṇayastattūṣṇīṃ sthātavyam, aprāmāṇikaścet pramāṇābhāva evodbhāvya iti |
kastāṃ niyantuṃ kṣamaḥ iti yaduktaṃ tadeva sphuṭayitumāha, puṃsā na kiñcidityādinā | yadapīha kecidityādinā pāśupatamatamāha | maheśvarapraṇidhānāt taddehaprāpti mokṣamāhuḥ | bhaṭṭaśrīśaṅkarātmajacakradharakṛte nyāyamañjaro granthibhaṅge navamamāhnikam |
Linked texts (1)
- Nyāyamañjarī — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit