A Cluster of Nyāya Flowers 1.3.24
Nyāyamañjarī 1.3.24
- Language
- Sanskrit
1.3.24
vilakṣaṇatā—anuminomi, śābdayāmi ityādyanubhavarūpaṃ vailakṣaṇyam . tathā sati hi hastaceṣṭādīnāṃ arthasūcakānāmapi pramāṇāntaratvaprasaṅgaḥ . śabda . pramāṇavailakṣaṇyamevāha—pūrvatyādi . evaṃ sālakṣaṇyamapyāha—kāryetyādi . yatheṣṭetyādi . dhūmāt vahnyanumānādikaṃ na puruṣatantraṃ, śabdastu puruṣatantraḥ . svāyatte śabdaprayoge ityādirhi nyāyaḥ . tathābhāvasya—svāyattatvasya nanu anumāne mahānasādidṛṣṭāntāpekṣā niyatā, na tathā śābdabodhe—iti śaṅkāyāṃ asakṛdabhyastaviṣaye anumāne'pi na dṛṣṭāntāpekṣā niyatā . anabhyastetu sā dṛṣṭāntanirapekṣattvamabhyaste viṣaye samam . anabhyaste tu sambandhasmṛtisāpekṣatā dvayoḥ .. 16 .. anekapratibhotpattihetutvamapi vidyate . aspaṣṭaliṅge kasmiṃścidaśva ityādiśabdavat .. 17 .. sphuṭārthānavasāyāśca pramāṇābhāsato yathā . liṅge tathaiva śabde'pi nānārthabhramakāriṇi .. 18 .. api ca pratibhāmātre śabdājjāte'pi kutracit . āptavādatvaliṅgena janyate niścitā matiḥ .. 19 .. śabdasyānumānarūpatā samānatantrānumatā ata eva hi manyante śabdasyāpi vipaścitaḥ . āptavādāvisaṃvādasāmānyādanumānatām .. 20 .. samānaivetyāha—dṛṣṭānteti . nanu eka eva aśvādiśabdaḥ, śrotṛpratibhānuguṇaṃ, mṛgaviśeṣa-śvo'bhavitrādyarthān bahūn pratyāyayati, na tathā dhūmaḥ nānā'rthān pratyāyayati, kintu vahnimekaṃ . evaṃ sphuṭārthatvāsphuṭārthatvādibhedaḥ śabde dṛśyate, na dhūmādau . ataḥ asti mahadantaraṃ iti śaṃkāyāmāha—aneketyādi . aspaṣṭaliṅga iti . dhūmadhūlīpaṭalasādhāraṇākārajñānāt, ekasya vahnyanumitiḥ, aparasya senādyanumitiriti dṛśyata eva anumitāvapi pratipattibhedaḥ . idaṃ ca vaibhavena, spaṣṭaliṅgake'pi vivakṣānuguṇaṃ pratipattibhedaḥ dṛśyata eva . yathā dhūmāt vahnyanumitiḥ, tathaiva kadācit tṛṇādeḥ, manuṣyasadbhāvasya vā'numānaṃ yathā'pekṣaṃ bhavatyeva . evaṃ spaṣṭāspaṣṭapratītyādikamapi yathā'nubhavaṃ tulyameva . anumānāpekṣatvasya śabde'varjanīyatayā, tato'pi tasya na svatantrapramāṇatetyāha— apiceti ..