Nyayasutra 6.1
Prakāśa of Keśava Miśra Tarkācārya 6.1
- Language
- Sanskrit
6.1
evaṃ prathamāhnike, pañcāvayavātmake sāṅgopāṅge nyāye lakṣite, samprati nyāyatadābhāsa vivekahetubhūtopālambhaparāṇāṃ kathāhetvābhāsacchalakathakāśaktiliṅgānāṃ lakṣaṇamityāhnikayorhetuhetumadbhāvarūpā saṅgatiḥ |
tatrādau kathāprakaraṇam prādhānyāt | hetvābhāsādīnāṃ sādhanadūṣaṇavacanasandarbhātmakakathaikadeśatvāt | tatrāpyetacchāstroddeśyatattatvajñānasākṣādupāyatvāt vādasya prādhānyāt ādau tallakṣaṇāya sūtram—‘‘pramāṇa……vādaḥ’’ |
sūtrākṣiptaṃ kathāsāmānyalakṣaṇaṃ vibhāgaśca | tacca pakṣapratipakṣaparigraha iti sūtraikadeśena kṛtamiti kaścit | kathakāśaktiliṅgavadvākyatvamityanye | jātiviśeṣa evetyapare | sāmānyalakṣaṇaṃ ca prakaraṇaikyāya nirvāncyameveti dik | vibhāgaśca sā tredhā vādo jalpo vitaṇḍā ceti |
sūtrārthastu vāda iti lakṣyanirdeśaḥ | śeṣaṃ lakṣaṇāya parikaraśodhanāya ca | pakṣaḥ siṣādhayiṣito'rthaḥ pratipakṣastadvirodhī siṣādhayiṣita eva | tayoḥ parigraho'ṅgīkāro yatreti kathāprayojako viruddhārthāṅgīkāra uktaḥ | etāvanmātraṃ kathāntarasādhāraṇaṃ vitaṇḍāyāmapi | sādhanīyaṃ mayā, dūṣaṇīyaṃ tvayeti pakṣapratipakṣaparigrahādityata uktam—pramāṇatarkasādhanopālambha iti | pramāṇena tarkeṇa ca sādhanaṃ sthāpanamupālambhaḥ parapakṣapratiṣedhaśca yasmin sa tathā | yadvā pramāṇatarketi sādhanopālambhābhyāmanvīyate | vāde pramāṇatarkābhyāmeva sādhanopālambhaḥ vītarāgatvādvadinoḥ | jalpādau chalādisādhanopālambhatā vijigīṣukathātvāt | siddhāntāviruddha ityanenāpasiddhāntopagrahaḥ | sarvahetvābhāsānāṃ ca teṣāṃ siddhānte niṣedhena tadvirodhāt | avayavopapattyā vā teṣāmupagrahaḥ pañca[kṣa]grahaṇāt | nyūnādhikayorityaṣṭanigrahādhikaraṇo vādaḥ | tattvanirṇāyukathā vāda iti lakṣaṇākarṣaḥ |
Linked texts (1)
- Nyāyasūtra — Akṣapāda Gautama, Sanskrit