Nyayasutra 12.34
Nyāyasūtroddhāra 12.34
- Language
- Sanskrit
12.34
nityeti bhāvapradhāno nirdeśaḥ | tena nityatvena samā nityasameti samākhyālabhyalakṣaṇamanūdyate | anitye vastuni nityaṃ . sarvadā'nityabhāvād nityatvāt nityatvopapatternityatvāpatteḥ pratyavasthānaṃ nityasametyarthaḥ |
pariśiṣṭamate tu nityapadenājahatsvārthalakṣaṇayā sarvaṃ pañcaviṃśeṣeṇa dharmā upalakṣyante | nityamanityabhāvādityanena tadatadrūcikalpaḥ | sa ca sārūpyavai rūpyābhyāṃ dvirūpaḥ | nityatvopapatterityanena vivakṣitānupapattimātram | tena vivakṣitarūpasya yatkiñcidviruddhavikalpadvārā dharmiṇi tadvaiśiṣṭyanirākaraṇena pratyavasthānānityasamā | prakṛta vivakṣitadharmasya sādhyādeḥ kiñcid viruddhaṃ vikalpadvārā tadvikalpa dvārā dharmiṇyapekṣitasya sādhyavaiśiṣṭyasya nirākaraṇena pratyavasthāna mityarthaḥ |
tena nityānityabhinnābhinnakāryākāryāśritānāśrita [satyā] satyasadasatsthirāsthiraikānekānuvṛttānanuvṛttaviśeṣāviśeṣādisaṃgrahaḥ | yathā anityaḥ śabda ityukte'nityatvayogādanityastat kiṃ śabde'nityatvaṃ nityamathānityamiti | ādye śabdo'nitya eva syāt | na hi sambhavati sāmānyasamavāyābhyāmanyo dharmo vidyate dharmī ca nāstīti | antye'nityatvāt pūrvaṃ paścādvā'nityatvaṃ nāstīti bādhaḥ syādataḥ kathaṃ vā tadvānityo'nityatvābhāvāt | kiñcānityatvayogādanityaḥ | tacca yadi nityaṃ kathaṃ nityākāraṃ parasyā nityatāṃ kuryāt | nahi śvetākāraṃ vastrādau mecakatvamādadhāti | nāpyanityaṃ taddhi śabde tathākāratāmāpādayatīti | atatkāraṇasya sphaṭike'ruṇimavadayathārthatvāpatteḥ |
tadākārasyānyatra tadākāratāpratipādane ghaṭe paṭasyāpi paṭākāratāpratipādakatvaprasaṅgaḥ | api cānityatvasyānityatvaṃ yadyanityatvāntarayogāttadānavasthā | atha svabhāvādeva tadā'tatsvabhāvānāṃ ghaṭatvādīnāmanityatvāpattiḥ | anityatve vā dravyatvavyāghāta iti na pratijñātārthanirvāhaḥ |
evaṃ svarūpe svarūpāntaravṛttiṃ vikalpya dūṣaṇamūhanīyam | tathā virūpe virūpāntarāvasthānavikalpanādū doṣaḥ | yathā nityaḥ śabda ityatra nityatvayogānnityo bhavati | tannityatvaṃ śabdād bhinnamabhinnaṃ vā| bhinnaṃ cettadapi bhinnatvayogād bhinnamityanavasthā | abhinnameva cet kathamāśrayāśrayibhāvastathā ca bāghaḥ | evaṃ ghaṭatvayogād ghaṭa ucyate | ghaṭatvaṃ nityamanityaṃ vā'ntye na sāmānyarūpatā | ādye ghaṭasyāpi nityatvaprasaṅgaḥ, nityadharmitvāt ātmatvādhāravadityādi | pratikūlatarkadeśanābhāsā ceyam |
atrottaram—
Linked texts (1)
- Nyāyasūtra — Akṣapāda Gautama, Sanskrit