Pramāṇa · Search · About · API

Nyayasutra 12.4.3

Nyāyasūtroddhāra 12.4.3

Language
Sanskrit

12.4.3

sādhyasamā tu tasmādubhayasādhyatvācca | samuccaye cakāraḥ | tathā hi sādhyasya dharma etat prayogasādhyatvam | dṛṣṭāntasya tu pramāṇāntarasiddhitvaṃ dharmavikalpaḥ | naitāvanmātraṃ dṛṣṭāntasya sādhyatvāpādakam | bhinnayoranayordharmavikalpasyāyuktatvāt | kintūbhayasādhyatvasahakṛtaṃ sādhyaṃ dṛṣṭāntaścetyubhayaṃ tayoḥ sādhyatvāt | dṛṣṭānte sādhyatvāpādanaṃ saṃbhavati | nāpyetāvanmātrāt yadi dṛṣṭānte'pyetatprayoga sādhyataiva sādhyavad bhavati tadāvādī, na cāpāpādanādeva naitat prayogāsādhyatāpādanamityubhābhyāmetat prayogasādhyatāpādanāt sādhyasamaḥ | tathā caitatprayogasādhyatvena pakṣasāmyād dṛṣṭāntasyodāharaṇa viṣayatvamityabhimānena dṛṣṭāntasyaitatprayogasādhyatvāpādanaṃ sādhya samā | udāharaṇaṃ kriyāvānātmā kriyāhetuguṇayogāt yathā loṣṭamityukte etatprayogasādhyaścāyamātmā kriyāvānayamiti kāmaṃ loṣṭo'pi tathā sādhyaḥ | atha naivaṃ na tarhi yathā loṣṭastathātmeti yathā bhāṣyameva sādhyasama ityatra sādhyapadaṃ sāmānyata evoktaṃ tathāpi varṇyasamābhedanāthaṃ viśeṣaparatāvaśyakī | sampradāyastvetprayogasādhyasyaiva gamakatvamityabhimānena pakṣādevaitatprayogasādhyatvāpādanaṃ sādhyasamaḥ | utthānamūlaṃ tu pakṣahetudṛṣṭāntadharmāṇāṃ yadi naitat prayogasādhyatā tadā na sādhyāṃśe'pye tatprayogāntargatatvāviśeṣāt | atha sādhyāṃśe tatprayogāntargatasādhyatvameva hi liṅgasya sādhakatāprayojakam | tasmād dṛṣṭāderapyetatprayogasādhyatvaṃ vācyam | tathā ca pūrvaṃ pakṣahetudṛṣṭāntācasiddhāvāśrayādyasiddhayaḥ | ita eva tat siddhāvanyonyāśraya ityasiddhādyābhāsā ceyamiti |

Linked texts (1)