Pramāṇa · Search · About · API

Nyayasutra 12.4.2

Nyāyasūtroddhāra 12.4.2

Language
Sanskrit

12.4.2

sāhacaryamātrameva vyāpakatāprayojakamityabhimānena kiñciddharmavyāvṛttyā hetu[sā]dhyayoranyatarābhāvaprasañjanamapakarṣasamaḥ | yathā śabdo'nityaḥ kṛtakaṃtyād ghaṭavadityatra yadyanityatvadharmasahacarita ghaṭadharmāt kṛtakatvāda nityaḥ śabdastadā kṛtakatvānityatvasahacarita rūpavattvātmakaghaṭadharmavyāvṛtteḥ kṛtako'pyanityo'pi ca na syāditi | atrādyāvasiddhadeśanā, dvitīye bādhadeśanā, tadubhayadeśanābhāsā ceyam | nanu pakṣadharmavyāvṛttyā dṛṣṭānte'pi hetusādhyāpakarṣadeśanāt sādhanasādhyavaikalyadeśanābhāsāpīyamastviti cet atra pariśiṣṭakṛtaḥ dārṣṭāntike vyāptyanabhyupagamena dṛṣṭānte tadapakarṣasyāsambhavaduktikatvāt dharmāntarāpakarṣe ca prakṛtādūṣaṇe'rthāntaramatānujñayoranyatareṇaiva nigrahāditi | tanna, pakṣadharmasya gurutvaśrāvaṇatvādervyāvṛttyā ghaṭe dṛṣṭānte hetu sādhyānyataravyāvṛttyā sādhanādivaikalyodbhāvane yathoktadoṣāsaṃsparśāt | ata eva vārttike śabdo vā arūpa iti ghaṭo'pyevaṃ prasakta ityapakarṣa iti vidyamānadharmāpacayo'pakarṣa iti sāmānyato lakṣaṇa muktvā udājahāra | bhāṣyakṛtastu viśiṣya tathānudāharaṇaṃ vistara- dityukte yathā guṇatve samāne'pi kiñcinnityaṃ kiñciccānityaṃ tathā kṛtakatve samāne'pi ghaṭo'nityaḥ śabdastu nitya eva syāt | kāryatvasya dharmatvāviśeṣeṇa guṇatvavadanityatvavyabhicāritvādityādi svayamūhanīyam | anaikāntikadeśanābhāsā ceyam | evametāḥ pañca sādhyadṛṣṭāntayordharmavikalpādeva kevalāt |

Linked texts (1)