Pramāṇa · Search · About · API

Nyayasutra 4.8

Nyāyasūtroddhāra 4.8

Language
Sanskrit

4.8

atrāsiddha iti yadi lakṣaṇaṃkriyeta tadā siddhimātraniṣedhe atyantāsiddha eva labhyeta natvanyatarāsiddha iti, ata uktam sādhyāviśiṣṭa iti | tathā sādhyamanyatarāsiddham tathāryāmityarthaḥ | evaṃ cānyatarāsiddha eva prāpyeta, sādhyasya tathātvādata uktam sādhyatvāditi | tenāsiddhimātraṃ vivakṣitam | tena vyāptipakṣadharmatābhyāṃ pramitīsiddhaḥ | yadvā avyāptāderapi tanniścayenānumitadarśanāt tābhyāṃ niścayaḥ siddhaḥ tadabhāvavānasiddha iti lakṣaṇam | tatra pakṣāniścayādāśrayāsiddhiḥ | yatheśvaro'kartā aśarīrattvāt | yadyapi parārthānumāne'pārthakamadam, tathāpi svārthānumānadiśā neyam | asaṅkīrṇamudāharaṇamasya viśeṣā siddhyā yathā siddhasādhanam| hiraṇmayo'yaṃ parvvato'gnimānityādikaṃ ca pakṣe liṅganiścayāt | svarūpāsiddhiḥ, yathā anityaḥ śabdaḥ cākṣuṣadravyatvāt | ayaṃ ca viśeṣaṇaviśeṣyobhayāsiddhyā trividhaḥ vyāpsaraniścayādanyathāsiddhaḥ yathā parvvato'yaṃ vahnimān nīladhūmādityāhuḥ |
nanūktajñānaviraho na hetvābhāso'nyathā tvatprayogānna mama vyāptyādiviśiṣṭadhīrityadbhāvanamātreṇaiva vādī jīyeta | astu tarhi vyāptyādiviśiṣṭaviraha evāsādhanatiprasaṃgāt | hantaivaṃ vyāptyādivirahasya jñānādudbhāvanāva svaparānumitipratibandhāt | santu te traya eva hetvābhāsāḥ| na tu viśiṣṭābhāva eko hetvābhāsa iti cet, satyam, āśrayāsiddhiḥ svarūpāsiddhiḥ vyāpyatvāsiddhiśca pratyekameva doṣaḥ anumitipratibandhakatvāt | hanta viśiṣṭaviraho'stu ata eva varttaya iti cet, hanta hetvābhāso'stu ata eva ṣaṣṭha ityapi brūyāḥ |
sāmānyadhiyo'pi viśeṣaviṣayatayā viṣayāntarbhāvaścet, tulyaṃ liṅgaparāmarśaviṣayābhāvatvenārthagatena trayāṇāmekīkṛtya maharṣiṇā vibhajanāt na vibhāgavyākopo'pi, svatantrābhiprāyasya niṣeddhumaśakyatvāt | śāstre paribhāṣocchedāpatteśca |
uddeśakramasaṃgatyā bādhalakṣaṇāya sūtram-

Linked texts (1)