Pramāṇa · Search · About · API

Nyayasutra 1.34

Anvīkṣānayatattvabodha 1.34

Language
Sanskrit

1.34

dṛṣṭānte niścitavyāptikasya dharmatvaṃ hetutvaṃ, tasya cobhayathābhāvaḥ | kvacidanukta [kta] [ra] tā, kvacidvyāvṛttatā ca | tathā ca yadanvayena vyatirekeṇa vā niyataṃ tadgamakaṃ, na tu taduktasvarūpam, vyabhicārāditi nāviśeṣa ityarthaḥ | yattūbhayathābhāvo vyāpyatvāvyāpyatvābhyām | tathā ca vyāptaṃ gamakaṃ, nāvyātaṃ tvaduktamityarthaḥ | nanu nityānityasamayoḥ vibhāgoddeśyakramātikramaḥ kimarthaṃḥ | tatra varṇyaviṇryasamavannityānityasamayoḥ mitho viparyayātmakatvabhramanirāsārtha ityeke | tanna, vibhāgoddeśyasūtra eva tādṛk kramakaraṇāpatteḥ | na hi tatrānyathākramakathane kiñcitprayojanamasti | tasmādadhyāyāntare pramāṇādāviva vākyakramasya satātparyakatvenehāpi tacchaṅkā syāditi tannivṛttinimittaḥ vyatikramaḥ | tenātra na prayojanaparavaśakramaḥ | kintu “kramabhāvitvādvācāṃ nyāyāt” iti sūcanārtha ityanye | tadapi na, nyāyaprāptakramasūcanārthatvapakṣe'piṃ prathamajātāvevoddeśaviparītakramakaraṇāpatteḥ | na hi tatra yathoddeśakramakaraṇe kiñcitprayojanamastīti sā syāt | atha kṛte prayojanaṃ mṛgyate | na hi prayojanamastītyanyathākaraṇam | tadedat prakṛte'pi samānam | tasmādeva[m] vācyam | viśeṣalakṣaṇapratipādakasūtrādeva varṇyavirṇyasamavadatra kramo nirastaḥ | kramavyatikramastu pramāṇādivanniyataprayojakaḥ kramaḥ | kintūktahetuhetumadbhāvādinibandhanaḥ | sa ca yadyapi ca jātyantare'pi suvacaḥ, tathāpīdamayuktarūpamevāpekṣā jātyutthitiriti kṛtivaicitryādevonneyam, yathāvai vetyevaparaḥ | atha bhāṣyakārasyaivaṃ kramaviparyayo, na tu sūtrakārasyetyeva kinna syāt | bhāṣyakāreṇa kimarthaṃ evaṃ kṛtamiticot, svavyākhyānāniyamajñāpanārthameva | tena kvacitsūtraṃ paṭhitvā kvacittadapaṭhitvā tadvyākhyānaṃ samāhitaṃ bhavati | mevam, sūtrakārasyaivāyaṃ kramaviparyāpta iti pūrvācāryaiḥ sānātaniprabhṛtibhirapyabhidhānāt |
[nityasamaprakaraṇam] dharmasya tadatadrūpatāvikalpe dharmopalabdheḥ. kāraṇatvāttasya ca pūrvabhāvitvasaṅgatyā sūtram-

Linked texts (1)