Nyayasutra 1.35
Anvīkṣānayatattvabodha 1.35
- Language
- Sanskrit
1.35
anitye śabdādau nityaṃ sarvadā anityabhāvo'nityatvaṃ yataḥ, ataḥ śabdādāvanitye nityatvopapattiḥ siddhiḥ, jātisamavāyabhinnadharmanityatve dharmiṇo'pi nityatvāt ataḥ pratyavasthānaṃ nityasama ityakṣarārthaḥ |
tadākāraghaṭayogāt ghaṭasyāpi ghaṭākāratāpatteḥ| api ca nityatvadharmayogo'nityatvākārajñānaprayojako'nityatvadharmamaikatvamvā ? ādye'navasthā; antye tādātmyadharmadharmibhāvānupapattiḥ| tatsvābhāvyavyatiriktavyavasthitānāṃ ghaṭādīnāṃ nityatvāpattiśca|
kiñcānityatvaṃ na pramāṇamātrāt, atyāpatteḥ? | nāpi tatpramāṇāt, svāśrayāpatteḥ| yataśca pramāṇādanityatvamabhyupeyam, svaviṣaye svāviṣaye vā ? nādyaḥ, svāśrayatvāt| nāntyaḥ, virodhāt| evaṃ vairūpyāttatraiva prayoge pratyavasthānaṃ yathā'nityatvaṃ śabdābhinnama[m]bhinnaṃ vā? ādye, dharmadharmibhāvānupapattiḥ, bhinnatvaṃ ca bhedāntarayogāt, abhāvato vā? ādye'navasthā, anyasyānyadharmatve'tiprasaṅgo vā| anyatrātmāśrayaḥ| dvitīye pakṣasādhyanyatarābhāvaḥ, pakṣābhāvādāśrayāsiddhiḥ, sādhyābhāvādbādhaḥ, sādhyavikalaśca ghaṭādidṛṣṭāntaḥ| tathā sādhyasādhane[']bhinne na vā, 0 tarāmasādhyāviśeṣaḥ| ādye[']bhedo na svarūpaṃ, sahaprayogānupatteḥ| abhinne cābhedapramānupapatteḥ, dūrāt sāmānyamātradarśane saṃśayānupapatteśca| nānyonyābhāvaḥ tasya bhinnatvapratisaṃhitapratiyoginirūpyatvāt| nāpi vaidharmyam, anavasthāpatteḥ| tathā śabdaḥ satyo'satyo vā ? satyaścet, satyatāyogāt, anyathā vā| carame virodhaḥ, ādye satyatā| sāmānyamanyadvā ? nādyaḥ, sāmānyāderasatyatāpatteḥ| anyaścettadapi satyamasatyaṃ vā ? satyañcedbhinnaṃ satyatāyogādabhinnaṃ tadyogādvā| bhede'navasthā, abhede, ātmani vṛttivirodhaḥ| asatyatve tvāśrayāsiddhiḥ| tathā śabdo'nityatā ceti ekaṃ tattvamanekaṃ vā ? ādye, dharmadharmiṇorekaśeṣe siddhasādhanāśrayāsiddhayoranyatarāpātaḥ | antye, kimanekatā pratyekaṃ saṃbaddhyate milite vā ? ādye, pratyeka manekatāpattiḥ, dvitīye, militābhyāṃ bhinnamabhinnaṃ vā| carame saiva pratyeka manekatāpattiḥ| prathame militamanekaṃ syāt, na tu dharmisādhye| tathā śabdatvaṃ pakṣasya viśeṣaṇamupalakṣaṇaṃ vā ? ādye, śabdatvamanityaṃ syāt, tadvaiśiṣṭyenānityatā saṃbandhasya viśeṣaṇatāyāmādaraṇīyatvāt| dvitīye, siddhasādhanam, vastumātrasya dharmitvāt| tathā tvat sādhanena sadasadvā janyate, saccotkāraṇavaiyarthyam, asaccet svarūpamasattvaṃ dharmo vā svarūpaṃ cedvyāghātaḥ| asataḥ svarūpābhāvāt| antye, bhinnakālenāsattvena ghaṭasya saṃbandhavirodhaḥ| tathā sādhanaṃ sadasadvā? saccet, sattāyogādanyathā vā| anyathā cet vyāghātaḥ; ādye sattā satī na vā ? na cet, sattyāyogānupapattiḥ| satī cet, sattāyogādanavasthā; tadyoge sattvānupapattiḥ| tathā nedaṃ jagat sthiram, arthakriyājanakasya svābhāvikatve kṣepānupapattiḥ; aupādhikatve copādhisaṃbandhasya svābhāvikatve tathaiva doṣāt| upādhiparamparānusaraṇe'navasthā| nāpi kṣaṇikaṃ, kṣaṇikatvasyaivākṣaṇikatvāt| kṣaṇikatve ca tannivṛttau viśvasyākṣaṇikatvāpatteḥ| evamanityatvaṃ kāryamakāryaṃ vā ? nādyaḥ, śabdāt pūrvaṃ sahavotpattau dharmadharmibhāvānupapatteḥ| paścādutpattau pūrvaṃ śabdanityatve ['] virodhāt| akāryatve tu virodhāt, akārye tu dharmiṇo'pyakāryatvaprasaṅgaḥ| tathā ghaṭa ityukte ghaṭatvayogāt, ghaṭaṃ tat kiṃ nityamanityaṃ vā? ādye, ghaṭo'pi nityaḥ, nityaparamamahattvadharmivyomavat| dvitīye jātitvābhāvaḥ| evaṃ pakṣasya sādhyadharmavattvenāniścitatvamakāryaṃ kāryaṃ vā ? ādye, vināśābhāvāt, tannivṛttyarthaṃ vyarthamanumānam | antye, tasya prāgasatvāt niścitatve siddhasādhanam | tathā sādhanena sādhyajñānaṃ prativādyāśritaṃ janyate'nāśritaṃ vā ? ādye, āśritatvamapyāśritamanāśritamtvetvanavasthā | antye cāpratipādakatvādanumānavaiyarthyamityādi śuṣkatarkamatānusārārdūhanīyam | bauddhacārvākavedāntināñcātraiva nirbharaḥ | tadasyā dharmadharmibhāvoddhāram, sa eva doṣaḥ | pratikūlatarkamāropyam | tadābhāsāceyamāpātataḥ yathā sambhavaṃ bādhādideśanābhāsā ca |
atra pratyuttarasūtram—
Linked texts (1)
- Nyāyasūtra — Akṣapāda Gautama, Sanskrit