Commentary on the Nyāyasūtra 10.p3.1
Nyāyabhāṣya (complete text) 10.p3.1
- Language
- Sanskrit
10.p3.1
nyā. sū. || 5 || 2 || 1 || vipratipattya'pratipattyorvikalpānnigrahasthānabahutvamiti saṃkṣepeṇoktaṃ tadidānīṃ virbhajanīyam| nigrahasthānāni khalu parājayavastūnya'parādhādhikaraṇāni prāyeṇa pratijñādyavayavāśrayāṇi tattvavādinama'tattvavādinaṃ cābhisaṃplavante, teṣāṃ vibhāgaḥ--- pratijñāhāniḥ pratijñāntaraṃ pratijñāvirodhaḥ pratijñāsaṃnyāso hetvantara- ma'rthāntaraṃ nirarthakama'vijñātārthama'pārthakama'prāptakālaṃ nyūna- ma'dhika punaruktama'nanubhāṣaṇama'jñānama'pratibhā vikṣepo matānujñā paryanuyojyopekṣaṇaṃ niranuyojyānuyogo'pa- siddhānto hetvābhāsāśca nigrahasthānāni || 1 || tānīmāni dvāviśatidhā vibhajya lakṣyante || 1 || nyā. sū. || 5 || 2 || 2 || pratidṛṣṭāntadharmābhyanujñā svadṛṣṭānte pratijñāhāniḥ || 2 || sādhyadharmapratyanīkena dharmeṇa pratyavasthite pratidṛṣṭāntadharmaṃ svadṛṣṭānte'bhyanujānan pratijñāṃ jahātīti pratijñāhāniḥ, nidarśanam-- ’aindriyakatvādanityaḥ śabdo ghaṭavat’ itikṛte. apara āha-- ’dṛṣṭamaindriyakatvaṃ sāmānye nitye kasmānna tathā śabdaḥ ?’ iti. ( evam ) pratyavasthite. idamāha-- ’yadyaindriyakaṃ sāmānyaṃ nityam ? kāmaṃ ghaṭo nityostu’ iti, sa khalvayaṃ sādhakasya dṛṣṭāntasya nityatvaṃ prasañjayan nigamanāntameva pakṣaṃ jahāti. pakṣaṃ jahat pratijñā jahātītyucyate-- pratijñāśrayatvāt pakṣasyeti || 2 || nyā. sū. || 5 || 2 || 3 || pratijñātārthapratiṣedhe dharmavikalpāttadarthanirdeśaḥ pratijñāntaram || 3 ||