Commentary on the Nyāyasūtra 10.p3.2
Nyāyabhāṣya (complete text) 10.p3.2
- Language
- Sanskrit
10.p3.2
pratijñātārthaḥ-- ’anityaḥ śabda aindriyakatvād ghaṭavat’ ityukte yo'sya pratiṣedhaḥ= pratidṛṣṭāntena hetuvyabhicāraḥ-- ’sāmānyamaindriyakaṃ nityam’ iti tasmiṃśca pratijñātārthapratiṣedhe dharmavikalpāditi= dṛṣṭāntapratidṛṣṭāntayoḥ sādharmyayoge dharmabhedāt= sāmānyamaindriyakaṃ sarvagatam aindriyakastva'sarvagato ghaṭa iti dharmavikalpāt. tadarthaṃ nirdeśa iti sādhyasiddhyartham| katham ? yathā ghaṭo'sarvagata evaṃ śabdopyasarvagato ghaṭavadevānitya iti, tatra-- ’anityaḥ śabdaḥ’ iti pūrvā pratijñā. ’asarvagataḥ’ iti dvitīyā pratijñā pratijñāntaram| tat kathaṃ nigrahasthānamiti ?, na pratijñāyāḥ sādhanaṃ pratijñāntaraṃ kiṃ tu hetudṛṣṭāntau sādhanaṃ pratijñāyāḥ, tadetada'sādhanopādānama'narthakamiti. ānarthakyānnigrahasthānamiti || 3 || nyā. sū. || 5 || 2 || 4 || pratijñāhetvorvirodhaḥ pratijñāvirodhaḥ || 4 || ’guṇavyatiriktaṃ dravyam’ iti pratijñā. ’rūpādito'rthāntarasyānupalabdheḥ’ iti hetuḥ. soyaṃ pratijñāhetvorvirodhaḥ| katham ?, yadi guṇavyatiriktaṃ dravyam ? rūpādibhyo'rthāntarasyānupalabdheḥ ( iti ) nopapadyate, atha rūpādibhyorthāntarasyānupalabdhiḥ ? guṇavyatiriktaṃ dravyamiti, nopapadyate, guṇavyatiriktaṃ ca dravyaṃ rūpādibhyorthāntarasyānupalabdhiriti virudhyate= vyāhanyate= na saṃbhavatīti || 4 || nyā. sū. || 5 || 2 || 5 || pakṣapratiṣedhe pratijñātārthāpanayanaṃ pratijñāsaṃnyāsaḥ || 5 || ’anityaḥ śabda aindriyakatvāt’ ityukte paro brūyāt-- ’sāmānyamaindriyakaṃ na cānityamevaṃ śabdopyaindriyako na cānityaḥ’ iti.