Commentary on the Nyāyasūtra 10.p3.4
Nyāyabhāṣya (complete text) 10.p3.4
- Language
- Sanskrit
10.p3.4
yathoktalakṣaṇe pakṣapratipakṣaparigrahe hetutaḥ sādhyasiddhau prakṛtāyāṃ brūyāt-- ’nityaḥ śabdaḥ asparśatvāditi hetuḥ’ heturnāma hinoterdhātostuni pratyaye kṛdantapadam. padaṃ ca-- nāmākhyātopasarganipātāḥ, abhidheyasya kriyāntarayogād viśiṣyamāṇarūpaḥ śabdo nāma, kriyākārakasamudāyaḥ. kārakasaṃkhyāviśiṣṭakriyākālayogābhidhāyi ākhyātam. dhātvarthamātraṃ ca kālābhidhānaviśiṣṭam, prayogeṣvarthādabhidyamānarūpā nipātāḥ, upasṛjyamānāḥ kriyā'vadyotakā upasargāḥ, ityevamādi. tadarthāntaraṃ veditavyam || 7 || nyā. sū. || 5 || 2 || 8 || varṇakramanirdeśavad nirarthakam || 8 || yathā ’nityaḥ śabdaḥ kacaṭatapānāṃ jabagaḍadaśatvāt jhabhañghaḍhadhaṣavat’ iti, evaṃprakāraṃ nirarthakam-- abhidhānābhidheyabhāvānupapattau arthagaterabhāvād varṇāḥ krameṇa nirdiśyante iti || 8 || nyā. sū. || 5 || 2 || 9 || pariṣatprativādibhyāṃ trirabhihitamapyavijñātama'vijñātārtham || 9 || yad vākyaṃ pariṣadā prativādinā ca trirabhihitamapi na vijñāyate śliṣṭaśabdama'pratītaprayogama'tidrutoccāritamityevamādinā kāraṇena tadavijñātārtham, avijñātārthama'sāmarthyasaṃvaraṇāya prayuktamiti nigrahasthānamiti || 9 || nyā. sū. || 5 || 2 || 10 || paurvāparyāyogādapratisaṃbaddhārthama'pārthakam || 10 || yatrā'nekasya padasya vākyasya vā paurvāpayeṇānvayayogo nāsti itya'saṃbaddhārthatvaṃ gṛhyate tatsamudāyārthasyā'pāyādapārthakaṃ yathā-- ’daśa dāḍimāni. ṣaḍapūpāḥ. kuṇḍamajājinam. palalapiṇḍaḥ. adharaurukametat. kumāryāḥ prāyyaṃ tasyāḥ pitā apratiśīnaḥ’ iti || 10 || nyā. sū. || 5 || 2 || 11 ||