Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 10.p3.3

Nyāyabhāṣya (complete text) 10.p3.3

Language
Sanskrit

10.p3.3

evaṃ pratiṣiddhe pakṣe yadi brūyāt-- ’kaḥ punarāha anityaḥ śabdaḥ (iti) ?’ iti. soyaṃ pratijñātārthanihnavaḥ pratijñāsaṃnyāsa iti || 5 || nyā. sū. || 5 || 2 || 6 || aviśeṣokte hetau pratiṣiddhe viśeṣamicchato hetvantaram || 6 || nidarśanam-- ’ekaprakṛtīdaṃ vyaktam’ iti pratijñā. kasmād hetoḥ ? ’ekaprakṛtīnāṃ vikārāṇāṃ parimāṇāt’ ’mṛtpūrvakāṇāṃ śarāvādīnāṃ dṛṣṭaṃ parimāṇaṃ yāvān prakṛtervyūho bhavati tāvān vikāraḥ’ iti. dṛṣṭaṃ ca prativikāraṃ parimāṇam. asti cedaṃ parimāṇaṃ prativyaktam, tadekaprakṛtīnāṃ vikārāṇāṃ parimāṇāt paśyāmo vyaktamidamekaprakṛtīti| asya vyabhicāreṇa pratyavasthānam-- nānāprakṛtīnāmekaprakṛtīnāṃ ca vikārāṇāṃ dṛṣṭaṃ parimāṇamiti| evaṃ pratayavasthite āha-- ekaprakṛtisamanvaye sati śarāvādivikārāṇāṃ parimāṇadarśanāt. sukhaduḥkhamohasamanvitaṃ hīdaṃ vyaktaṃ parimitaṃ gṛhyate. tatra prakṛtyantararūpasamanvayābhāve satyekaprakṛtitvamiti| tadidamaviśeṣokte hetau pratiṣiddhe viśeṣaṃ bruvato hetvantaraṃ bhavati, sati ca hetvantarabhāve pūrvasya hetorasādhakatvānnigahasthānam, hetvantara vacane sati yadi hetvarthanidarśano dṛṣṭānta upādīyate ? nedaṃ vyaktamekaprakṛti bhavati-- prakṛtyantaropādānāt, atha nopādīyate ?. dṛṣṭānte hetvarthasyā'nidarśitasya sādhakabhāvānupapatteḥ ānarthakyād hetoranivṛttaṃ nigrahasthānamiti || 6 || nyā. sū. || 5 || 2 || 7 || prakṛtādarthādapratisaṃbaddhārthama'rthāntaram || 7 ||